AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Efendi-Bayram Alizâde el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 314 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya a’yânından Bayrâm Alizâde el-Hâc Bayram Ağa bin el-Hâc Ali Ağa’nın mahdûmudur. Ulemâdan tahsîl-i ulûm ederek bir müddet ders-i âm oldu. Ba’dehû kazâlarda [167] nâib ve ba’zı kasabâta kadı olup 1161’de Meclis-i a’yân a’zâsı görüldü. Pervâne Bey Mahallesi’nde ikâmet ederek 1171’de vefât etdi. Ulemâ ve a’yândan idi. Mahdûmu Ali Rıza Efendi ve bunun mahdûmu da es-Seyyid İsmâil Efendi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya ileri gelenlerinden Bayram Alizâde Hacı Bayram Ağa'nın oğludur; Bayram Ağa da Hacı Ali Ağa'nın oğludur. Âlimlerden ilim öğrenip bir süre herkese açık ders verdi. Sonra kazalarda naip (kadı vekili), bazı kasabalarda kadı oldu; 1161'de [1748] ayan meclisi üyesi olarak görüldü. Pervane Bey Mahallesi'nde oturdu ve 1171'de [1757-58] vefat etti. Hem âlim hem ayandı. Oğlu Ali Rıza Efendi, onun oğlu da Seyyid İsmail Efendi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: bir yerin ileri gelenleri, nüfuzlu kişileri
  • mahdûm: oğul
  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenme
  • ders-i âm: halka açık ders okutan âlim
  • ba'dehû: sonra
  • nâib: kadının vekili olarak bir kazada görev yapan kişi
  • Meclis-i a'yân a'zâsı: ayan meclisi üyesi
  • ikâmet: oturma
  • ulemâ: âlimler

Ayanlık

Ayan, Osmanlı taşrasında şehir ve kasabalarda sosyal ve ekonomik imtiyaz elde eden, devletin bazı işlerini yürüten nüfuzlu kişilere verilen addır. Bunlar arasında ilmiye, seyfiye, tüccar ve esnaf sınıfından zengin ve nüfuzlu kimseler bulunurdu. Ayanlar XVII. yüzyılın sonlarından itibaren taşra yönetiminde etkin bir unsur olmuş, asıl gücü XVIII. yüzyılda kazanmıştır. Vergi toplanması, asker yazılması ve sevki, seferlerde ikmal hizmetleri, eşkıya takibi ve bazı bayındırlık işleri merkezin onlardan beklediği başlıca görevlerdi. Hüsameddin'in İsmail Efendi'nin babası için "ulemâ ve a'yândan idi" demesi, ilmiye sınıfından gelen birinin ayan olarak anılabildiğini gösteren bu tanıma uyar. Amasya'daki ayan meclisinin işleyişi hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Pervane Bey Mahallesi

Pervane Bey Mahallesi, 1256 [1840] tarihli Amasya nüfus defterinde kayıtlı mahalleler arasında yer alır. Amasya'da Pervane adıyla anılan en bilinen kişi, Burmalı Minare Camii için 699'da [1299-1300] vakfiye düzenleten İzzeddin Mehmed Pervâne Bey'dir; bu bilgiyi Hüsameddin'e dayanarak aktaran ansiklopedi maddesi, caminin 1143'te [1730-31] yeniden yandığını ve Hacı Ahmed Efendi tarafından onarıldığını da yazar. Mahalle adının bu Pervâne Bey'le bağlantılı olup olmadığı okunan kaynaklarda doğrulanamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 314. amasya.bel.tr
  • "H.1256 (1840) Tarihli Amasya Nüfus Defteri ile H.1260-1261 (1844-1845) Tarihli Amasya Temettuat Defterlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi", Studies of the Ottoman Domain, c. 6, sayı 11 (Ağustos 2016).

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler