Lâdiklidir. Şeyhülislâm Lâdikli Mehmed Efendi’nin akrabâsından Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Enderûn Sarayı’na girip orada tefeyyüz ederek Dârüssaâde Ağası Hacı Beşir Ağa’ya kendisini sevdirmekle 1144’de yazıcısı oldu.
1153’de Sadr-ı a’zam Zanalızâde es-Seyyid el-Hâc Ahmed Paşa’nın himmetiyle sipâh ve ba’dehû silahdâr ocakları kâtibi, 1156’da süvâri mukâbelecisi, ba’dehû tekrar sipâh ve silahdâr ocakları kâtibi olup, 1160’da vefât etdi. Eyüp’de Tokmaktepe’de medfûndur.
Mahdûmu Mehmed Said Efendi ve dâmâdı Silahdâr-ı Şehriyârî Lâdikli Hâfız Ahmed Ağa ve birâderi İbrâhim Efendi’dir ki Hâfız Ahmed Ağa, bu İbrâhim Efendi’nin mahdûmudur. Mehmed Said Efendi’nin mahdûmları sadr-ı esbak Mehmed Rauf Paşa ve Tâhir Bey’dir. Bunlara Yazıcızâdeler dendi. [166]
Günümüz Türkçesiyle
Ladiklidir. Şeyhülislam Ladikli Mehmed Efendi'nin akrabası Mehmed Efendi'nin oğludur. Enderun Sarayı'na girip orada yetişti ve Darüssaade Ağası Hacı Beşir Ağa'ya kendini sevdirerek 1144'te [1731-32] onun yazıcısı (kâtibi) oldu.
1153'te [1740-41] Sadrazam Zanalızâde Seyyid Hacı Ahmed Paşa'nın yardımıyla sipahi ve silahdar ocakları kâtibi, 1156'da [1743-44] süvari mukabelecisi, sonra yeniden sipahi ve silahdar ocakları kâtibi oldu ve 1160'ta [1747-48] vefat etti. Eyüp'te Tokmaktepe'de gömülüdür.
Oğlu Mehmed Said Efendi, damadı padişahın silahdarı Ladikli Hafız Ahmed Ağa ve kardeşi İbrahim Efendi'dir; Hafız Ahmed Ağa bu İbrahim Efendi'nin oğludur. Mehmed Said Efendi'nin oğulları eski sadrazam Mehmed Rauf Paşa ile Tahir Bey'dir. Bunlara Yazıcızâdeler denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- tefeyyüz: yetişip olgunlaşma, ilimden ve terbiyeden feyiz alma
- yazıcı: kâtip; burada Hacı Beşir Ağa'nın yazı işlerine bakan görevli
- sipâh ve silahdâr ocakları kâtibi: sipahi ve silahtar atlı birliklerinin yazı işlerini yürüten kâtip
- süvâri mukâbelecisi: atlı birliklerin defterlerini kayıtlarla karşılaştırarak denetleyen görevli
- ba'dehû: sonra
- himmet: yardım, gayret
- medfûn: gömülü
- dâmâd: damat
- silahdâr-ı şehriyârî: padişahın silahdarı
- sadr-ı esbak: eski sadrazam
- Dârüssaâde Ağası: Saray'ın harem bölümünün başı olan ağa
Hacı Beşir Ağa
Metinde adı geçen Hacı Beşir Ağa, Dârüssaâde ağalığını 1717'den 1746'daki ölümüne kadar yürüten ünlü harem ağasıdır. Yirmi dokuz yıllık görev süresinin on üç yılı III. Ahmed, on altı yılı I. Mahmud zamanına denk gelir. 3 Haziran 1746'da vefat etmiş, türbesi Eyüp'tedir. Padişah üzerinde, özellikle I. Mahmud üzerinde büyük nüfuzu vardı ve önemli görevlere yapılan atamalarda etkili oldu. İlim ve eğitim ehlini korumuş, Babıâli'de cami, sıbyan mektebi, medrese, kütüphane, tekke ve sebilden oluşan bir külliye, Eyüp'te bir dârülhadis, kütüphane ve çeşme yaptırmıştır. Hüsameddin'in verdiği 1144 [1731-32] tarihi, bu ağalık döneminin içine düşer.
Sadrazamın Kimliği
Hüsameddin, 1153'te [1740-41] sadrazam olan kişiyi "Zanalızâde Seyyid Hacı Ahmed Paşa" diye anar. Aynı yıllarda, 22 Haziran 1740'ta sadrazamlığa getirilen kişi, Foça doğumlu, Şehlâ lakabıyla anılan Ahmed Paşa'dır. Yaklaşık iki yıl bu görevde kaldı; 28 Nisan 1742'de azledilip Rodos'a sürüldü, sonra yeniden devlet görevlerine döndü. Tarih Hüsameddin'in verdiği 1153'e uyar. Ancak bu maddede "Zanalızâde" adı ve "Seyyid" unvanı geçmez; iki adın aynı kişiye ait olup olmadığı doğrulanamadı.
Yazıcızâdeler ve Mehmed Rauf Paşa
Hüsameddin'e göre İsmail Efendi'nin torunlarından Mehmed Rauf Paşa eski sadrazamdır. Bu adla anılan en bilinen sadrazam Mehmed Emin Rauf Paşa'dır; İstanbul'da doğmuş, II. Mahmud ve Abdülmecid dönemlerinde toplam beş kez sadrazamlık yapmış, ilk sadareti 1 Nisan 1815'te başlamıştır. Babası, çavuşbaşılık ve nişancılık görevlerinde bulunan Said Efendi'dir; Rauf Paşa'nın kendisi de 1809'da sadaret mektupçuluğuna süvari mukabeleciliğini eklemiştir. Baba adının Hüsameddin'deki Mehmed Said Efendi ile uyuşması dikkat çekicidir, fakat ansiklopedi maddesi Yazıcızâde adını ve Ladik ile bağı anmaz. Aynı kişi olduğu doğrulanamadı.
Doğrulanamayanlar
İsmail Efendi'nin kendisi, Şeyhülislam Ladikli Mehmed Efendi, silahdar Hafız Ahmed Ağa ve İbrahim Efendi hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 314. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar