Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 313 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalıdır. Kudâtdan Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Bade’t-tahsîl Amasya‘da bir müddet ders okutup ders-i âm oldu. Badehû kudât ve niyâbete sülûk ederek devr-i kasâbât ve bilâd edib 1137’de meclis-i a’yân a’zâsı görüldü.
Ba’dehû terakkî görüp livâlara kadı olup 1148’de tekâüd ederek 1150’de vefât etdiği, “Tekâüd Defteri”nde görüldü. Meşâhir-i kudâtdan âlim, kâmil bir zât idi. [163]
Amasyalıdır. Kadılardan Mehmed Efendi'nin oğludur. Öğrenimini tamamladıktan sonra Amasya'da bir süre ders okutup ders-i âm (halka açık ders verme yetkisi olan müderris) oldu. Ardından kadılık ve naiplik yoluna girip kasabaları ve şehirleri dolaştı; 1137'de [1724-25] ayan meclisi üyesi olarak görüldü.
Sonra yükselip sancak kadılıklarına atandı. 1148'de [1735-36] emekliye ayrıldı ve 1150'de [1737-38] vefat ettiği "Tekâüd Defteri"nde görüldü. Tanınmış kadılardan, âlim ve olgun bir kişiydi.
Hüsameddin bu kişinin hayatını üç basamakta anlatır: Amasya'da ders vermek, kadılık ve naiplik görevleri için gezmek, sonunda sancak kadılıklarına yükselmek. Sancak kadılıklarının hangi yerlerde yapıldığı ve ne zaman olduğu verilmemiştir. Ayan meclisine 1137'de girdiği, yani aynı dönemde Amasya'da ayanın yönetimde etkili olduğu yıllarda kayda geçtiği anlaşılır. Ölüm tarihini Hüsameddin, aile ya da yerel bir kayıttan değil, bir resmî kayıttan, "Tekâüd Defteri"nden aktarır; defterin hangi arşivde olduğu ve hangi yıllara ait olduğu belirtilmemiştir.
Aynı ciltteki 166. maddede ve 165. maddede anılan Amasya ayanı arasındaki çekişme 1139-1143 arasına denk gelir. İsmail Efendi'nin bu olaylarda yer aldığına dair metinde bir ifade yoktur; ayan meclisi üyeliği dışında ayanla ilişkisi bildirilmemiştir.
Nâibzâde İsmail Efendi ve babası kadı Mehmed Efendi için yapılan iki aramada kişilere dair bir kayıt çıkmadı. Amasya'ya ait şer'iye sicilleri üzerine yapılmış tez ve makalelerin özetleri bulundu; bunlar arasında 17. yüzyıl Amasya sancağını mühimme defterlerinden inceleyen bir yüksek lisans tezi (İlknur Usta, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, 2019) ve 1785-1787 yıllarına ait 62 numaralı sicil üzerine bir çalışma vardır; ikisi de İsmail Efendi'nin yaşadığı döneme (1720-1740'lar) ait değildir ya da özetlerinde adı geçmez. "Tekâüd Defteri"ndeki kayıt doğrulanamadı. Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı.