Amasya Dârüşşifâsı hekîmi el-Hâc Mahmûd Efendi’nin mahdûmu olup pederinden fünûn-ı tıbbiyyeyi ve Çorumlu Hâfız es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi’den ulûm-ı şer’iyye ve edebiyyeyi ahz ve teallüm ederek bir tabîb-i âlim oldu.
Pederinin hayâtında açdığı eczâhânesinde bir taraftan muâlecât-ı tıbbiye ve diğer taraftan müzâkerât-ı ilmiyye ile iştigâl edib 1144’de pederinin irtihâli üzerine Dârüşşifâ tabîbi ve devlet hekîmi oldu.
On yedi yıl kadar Amasya‘da icrâyı tabâbet edib insâniyete hizmet ve 1161 senesi zilka’desinde rihlet etdi. Âlim, hekîm, hâzık, müteşerrî, halûk bir zât idi. Hastaları beşûşâne tedâvî eder, fukarâdan ücret almazdı.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya Darüşşifası hekimi Hacı Mahmud Efendi'nin oğludur. Babasından tıp bilimlerini, Çorumlu Hafız Seyyid Hacı Mehmed Efendi'den dinî ilimleri ve edebiyatı öğrenerek âlim bir hekim oldu.
Babasının sağlığında açtığı eczanede bir yandan hastaları tedavi etti, bir yandan ilmî sohbetlerle uğraştı. 1144'te [1731-32] babasının ölümü üzerine Darüşşifa hekimi ve devlet hekimi oldu.
On yedi yıl kadar Amasya'da hekimlik yaparak insanlığa hizmet etti ve 1161 yılının Zilkade ayında [1748] vefat etti. Âlim, hekim, işinde usta, şeriata bağlı, iyi huylu bir insandı. Hastalarını güler yüzle tedavi eder, yoksullardan ücret almazdı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- fünûn-ı tıbbiyye: tıp bilimleri
- ulûm-ı şer'iyye: dinî ilimler
- ahz ve teallüm: alma ve öğrenme
- muâlecât-ı tıbbiye: tıbbî tedavi işleri
- müzâkerât-ı ilmiyye: ilmî konuşma ve görüşmeler
- irtihâl, rihlet: ölüm, göçüp gitme
- icrâyı tabâbet: hekimlik yapma
- hâzık: işinde usta
- müteşerrî: şeriata uyan
- halûk: iyi huylu
- beşûşâne: güler yüzle
- fukarâ: yoksullar
Amasya Darüşşifası
Metindeki Darüşşifa, İlhanlı hükümdarı Olcaytu Mehmed Hüdabende ve eşi İldüş Hatun adına 1308-09'da yaptırılan hastane yapısıdır. Bir araştırmaya göre Amasya Osmanlı yönetimine geçtikten sonra da aynı hizmeti sürdürmüş, tabipleri ve eczacıları bulunmuştur. Başka bir yazıda Bimarhane'nin XVIII. yüzyıla kadar hastane olarak kullanıldığı, akıl hastalarının müzik ve su sesiyle tedavi edildiği belirtilir. Bina bugün müzedir.
Hüsameddin'in kaydı bu çerçeveyle uyuşur: Mahmud Efendi ve oğlu aynı unvanla, "Darüşşifa tabibi" olarak anılır ve oğlun görev süresi 1144'ten 1161'e uzanır. Ancak okunan kaynaklar Mahmud Efendi'nin ya da oğlunun adını anmaz; eczanenin yeri ve Darüşşifa'nın bu yıllardaki işleyişi hakkında da bilgi bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 314. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Kitaplar