Amasya‘da Şeyhü’l-esnâf demekle meşhûr Şeyhzâde es-Seyyid Halil Efendi bin es-Seyyid eş-Şeyh İbrâhim Efendi’nin mahdûmudur. Bade’t-tahsîl ders-i âm olup cevâmi’-i şerîfede vâaz ve nasîhatla iştigâl ederek İbadullah Câmii kürsî şeyhi oldu.
1239’da vefât eden birâderi Şeyhü’l-esnâf Hâfız Mehmed Efendi’nin yerine esnâf şeyhi de olup iştihâr etdi. [202] On yıl kadar hüccâcın azîmet ve avdetinde esnâfın cem’iyyet ve ziyâfetinde duâhân olup 1258’de vefât etdi. Hüsn-i beyâna mâlik ulemâdan idi. Mahdûmu es-Seyyid Halil Efendi’dir. Bunun mahdûmu kudâtdan Seyyid İbrâhim Edhem Efendi ve bunun mahdûmu esbak adliye nâzırı İsmâil Sıdkı Bey’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da "Şeyhü'l-esnaf" (esnaf şeyhi) diye ünlü Şeyhzâde Seyyid Halil Efendi'nin, yani Seyyid Şeyh İbrahim Efendi oğlu Halil Efendi'nin oğludur. Öğrenimden sonra ders-i âm olup büyük camilerde vaaz ve nasihatle uğraşarak İbadullah Camii'nin kürsü şeyhi oldu.
1239'da [1823-24] ölen kardeşi Şeyhü'l-esnaf Hâfız Mehmed Efendi'nin yerine esnaf şeyhi de olarak ün kazandı. On yıl kadar hacıların gidişinde ve dönüşünde, esnafın toplantı ve ziyafetlerinde dua etti; 1258'de [1842-43] öldü. Güzel anlatım gücüne sahip âlimlerdendi. Oğlu Seyyid Halil Efendi'dir. Bunun oğlu kadılardan Seyyid İbrahim Edhem Efendi, onun oğlu da eski adliye nazırı İsmail Sıdkı Bey'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- şeyhü'l-esnâf: esnafın şeyhi, esnaf teşkilatının manevi başı
- bade't-tahsîl: öğrenimden sonra
- ders-i âm: halka açık ders verme yetkisini almış kimse
- cevâmi'-i şerîfe: büyük camiler
- kürsî şeyhi: camide kürsüde vaaz ve ders veren görevli
- hüccâc: hacılar
- azîmet ve avdet: gidiş ve dönüş
- cem'iyyet: toplantı
- duâhân: dua eden, dua okuyan
- hüsn-i beyân: güzel anlatım
- kudât: kadılar
- esbak: önceki, eski
- adliye nâzırı: adalet bakanı
Ders-i Âm Olmak
Ders-i âm unvanını taşıyanlar camilerde halka açık dersler verirdi; bu dersler genellikle sabah namazı ile öğle namazı arasında yapılırdı ve her kesimden insan katılırdı. Metinde Halil Efendi'nin "ders-i âm olup camilerde vaaz ve nasihatle uğraştığı" yazılmıştır. Bu anlatım, anılan görev tarifiyle uyuşur.
Aile Soyu
Hüsameddin soy zincirini üç kuşak aşağıya indirir: İsmail Efendi, oğlu Halil Efendi, onun oğlu kadı İbrahim Edhem Efendi ve onun oğlu eski adliye nâzırı İsmail Sıdkı Bey. Yani adliye nâzırı, maddenin konusu olan şeyhin torununun oğludur. Adliye nâzırı İsmail Sıdkı Bey'in bu ailenin üyesi olduğuna dair başka kaynakta bilgiye rastlanmadı, bu bağ yalnızca Hüsameddin'e dayanır. İbadullah Camii, Amasya'da esnaf şeyhliği geleneği ve Şeyhü'l-esnaf Halil Efendi'ye dair de başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça