Akşehirlidir. Ahmed’in mahdûmu olup berâ-yı tahsîl Amasya‘ya geldi. Şeyhzâde Abdullah Vecîh Efendi’nin halka-i tedrîsinde kesb-i fezâil-i ilmiyye ederek üstâdının pederi olan eş-Şeyh Hasan Sinânî Efendi’nin hulefâsından eş-Şeyh Osmân Efendi’ye mürîd ve ders-i âm oldu.
Bir tarafdan Ya’kub Paşa Câmi-i şerîfinde vaaz ve nasîhat ederek halkı tenvîr ve diğer taraftan tarîk-i müstakîme irşâd etdi. 1247’de şeyhi Osmân Efendi’nin irtihâline binâen Çevikçe Tekkesi şeyhi oldu.
1253’de Sivas vâlisi Çerkes Hâfız Mehmed Paşa Serasker olarak Nizip harbine giderken Amasya Müftüsü Kabartalı Mehmed Efendi ile bunu beraber götürüp duâsından [203] istimdâd etdi. 1255’de mağlûbâne avdet edib 1259’da dâr-ı bekâya rihlet eyledi.
Meşâhir-i ulemâdan sâlih, müttakî, zâhid, gâyet müteşerrî, vâiz, nefesi müessir olarak i’tikâd edilirdi. Halk enfâs-ı tayyibesinden istişfâya koşardı. Şeyhinin yanında medfûndur.
Günümüz Türkçesiyle
Akşehirlidir. Ahmed'in oğludur; öğrenim için Amasya'ya geldi. Şeyhzâde Abdullah Vecîh Efendi'nin ders halkasında ilmî olgunluk kazanarak hocasının babası Şeyh Hasan Sinânî Efendi'nin halifelerinden Şeyh Osman Efendi'ye mürit ve ders-i âm oldu.
Bir yandan Yakub Paşa Camii'nde vaaz ve nasihatle halkı aydınlattı, öbür yandan doğru yola yöneltti. 1247'de [1831-32] şeyhi Osman Efendi'nin ölümü üzerine Çevikçe Tekkesi şeyhi oldu.
1253'te [1837-38] Sivas valisi Çerkes Hâfız Mehmed Paşa serasker olarak Nizip savaşına giderken Amasya Müftüsü Kabartalı Mehmed Efendi ile bunu birlikte götürüp duasından yardım istedi. 1255'te [1839-40] yenilmiş olarak döndü; 1259'da [1843-44] öldü.
Ünlü âlimlerden; iyi, takvalı, dünyadan elini çekmiş, şeriata çok bağlı, vaiz; nefesi etkili biri olarak inanılırdı. Halk, güzel nefeslerinden şifa umarak ona koşardı. Şeyhinin yanında gömülüdür.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- berâ-yı tahsîl: öğrenim için
- halka-i tedrîs: ders halkası
- kesb-i fezâil-i ilmiyye: ilmî üstünlük kazanma
- hulefâ: halifeler; şeyhin yetkilendirdiği öğrenciler
- mürîd: tarikatta şeyhe bağlanan kişi
- tenvîr: aydınlatma
- tarîk-i müstakîm: doğru yol
- irşâd: yol gösterme
- serasker: ordu başkomutanı
- istimdâd: yardım isteme
- mağlûbâne: yenilmiş olarak
- dâr-ı bekâ: ölümsüzlük yurdu, ahiret
- müteşerri': şeriata uyan
- enfâs-ı tayyibe: güzel, mübarek nefesler
Hâfız Mehmed Paşa ve Nizip
Çerkes asıllı Hâfız Mehmed Paşa, Kasım 1836'da vezirlik rütbesiyle Kürdistan ve Sivas valiliğine atanmıştır. 1839 başlarında Mısır'a karşı Osmanlı ordusunun başına Serdâr-ı Ekrem olarak getirilmiş, ordu 29 Haziran 1839'da Nizip'te yenilmiştir. Yenilgiye rağmen Sivas valiliğini sürdürmüş, aynı yılın Eylül ayında Erzurum valisi olmuştur. Bu bilgiler, Hüsameddin'in "Sivas vâlisi Çerkes Hâfız Mehmed Paşa" ibaresiyle ve savaştan "mağlûbâne" dönüldüğü kaydıyla uyuşur.
Ayrılan nokta tarihtir: Hüsameddin, paşanın Nizip'e gidişini 1253 [1837-38] olarak yazar, oysa savaş 29 Haziran 1839'da, yani 1255 yılında yapılmıştır; aynı metindeki "1255'te mağlûbâne avdet" kaydı savaş tarihiyle uyuşur. 1253 tarihinin neye ait olduğu kaynaklardan anlaşılamamış, doğrulanamamıştır. Paşanın seraskerlik unvanı da kaynakta "Serdâr-ı Ekrem" olarak geçer. Müftü Kabartalı Mehmed Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Yakub Paşa Tekkesi ve Çevikçe Tekkesi
Amasya'nın Pîrler semtindeki Yâkub Paşa Tekkesi (halk arasında Çilehâne Tekkesi), Ankara Beylerbeyi Pazarlıoğlu Yâkub Paşa tarafından 815'te [1412] Halvetiyye tarikatı için kurulmuş, vakfiyesi Şubat 1413'te tescil edilmiştir. Yapıda bir mescit, halvethâneler, derviş hücreleri, tevhidhâne ve türbe vardır; 1939 Erzincan depreminde zarar görmüş, 1967'de onarılmıştır. Hüsameddin'in "Yakub Paşa Camii" dediği yerin bu tekkenin mescidi olup olmadığı kaynakta belirtilmediğinden kesin söylenemez. Çevikçe Tekkesi, Şeyh Hasan Sinânî ve Şeyh Osman Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça