Amasyalıdır. Ebuloğlu demekle meşhûr Mehmed Ağa bin İbrâhim Ağa bin Ebû’l-Kâsım Efendi hafîdi el-Hâc Mehmed Ağa bin İsmâil’in mahdûmudur. Bu da Ebuloğlu demekle meşhûr olub hattât-ı meşhûr Maydonozcuzâde İbrâhim Zühdü Efendi’den hutût-ı mütenevviayı öğrendi.
Ba’dehû bir tarafdan ta’lîm-i hât edib diğer tarafdan mâliye kâtibi olarak iştihâr etdi. 1238’de dîvân efendisi olup Amasya mutasarrıf ve mütesellimlerinin umûr-ı tahrîriyyesini idâre ederek mütesellimlere müsteşârlık eylerdi.
1254’de Birinci Doktor Vak’asında azledilip 1256’da sâniyen dîvân efendisi oldu. 1262’de İkinci Doktor Vak’asında ihtifâ edib 1263 senesi evâilinde vefât eyledi. Âkil, müdebbir, maârif-âşinâ, kâtib ve hattât-ı meşhûr idi. Yazıları hayli zaman elden ele gezerdi. Yazılarında İsmâil bin Mehmed el-Amâsî diye imzâ kordu. [205]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Ebuloğlu diye ünlü, İbrahim Ağa oğlu, Ebü'l-Kâsım Efendi'nin torunu Mehmed Ağa'nın, yani Hacı Mehmed Ağa bin İsmail'in oğludur. Kendisi de Ebuloğlu diye tanınmış olup ünlü hattat Maydonozcuzâde İbrahim Zühdü Efendi'den çeşitli yazı türlerini öğrendi.
Sonra bir yandan yazı öğretip bir yandan maliye kâtibi olarak ün kazandı. 1238'de [1822-23] divan efendisi olup Amasya mutasarrıf ve mütesellimlerinin yazı işlerini yürüterek mütesellimlere danışmanlık yapardı.
1254'te [1838-39] Birinci Doktor Vak'ası'nda görevden alınıp 1256'da [1840-41] ikinci kez divan efendisi oldu. 1262'de [1846] İkinci Doktor Vak'ası'nda gizlendi ve 1263 yılı başlarında [1846-47] öldü. Akıllı, tedbirli, bilgi sever, ünlü bir kâtip ve hattattı. Yazıları epey zaman elden ele dolaşırdı. Yazılarına "İsmail bin Mehmed el-Amâsî" diye imza atardı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- hafîd: torun
- hattât: güzel yazı sanatçısı
- hutût-ı mütenevvia: çeşitli yazı türleri
- ta'lîm-i hât: yazı öğretme
- mâliye kâtibi: maliye yazmanı
- dîvân efendisi: yerel yönetimde yazı işlerini yürüten görevli
- mutasarrıf: sancak yöneticisi
- mütesellim: vali ya da sancak beyinin vekili olarak vergi toplayan ve yöneten görevli
- umûr-ı tahrîriyye: yazı işleri
- müsteşâr: danışman
- ihtifâ: gizlenme
- maârif-âşinâ: bilgiye, kültüre meraklı
İmzadaki Amâsî Nisbesi
İsmail'in kullandığı "el-Amâsî" imzası, "Amasyalı" anlamına gelen bir nisbedir. Kaynaklarda aynı nisbeyi taşıyan başka bir Amasyalı hattat, Abdullah Amâsî, ünlü Amasyalı hattat Şeyh Hamdullah Efendi'nin (ö. 1520) akrabası ve büyük olasılıkla öğrencisi olarak anılır. Amasya'nın yazı sanatındaki bu köklü geçmişi, Ebuloğlu İsmail'in hattatlığını anlamak için bir çerçeve sunar; ancak İsmail'in bu çevreyle doğrudan bağı belgelenmiş değildir.
Doktor Vak'aları ve Hocası
Metinde geçen Birinci ve İkinci Doktor Vak'aları ile hocası Maydonozcuzâde İbrahim Zühdü Efendi'ye ve Ebuloğlu İsmail'e dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Metindeki soy zincirinde Mehmed Ağa adı iki kez geçer ve cümlenin yapısı hangi Mehmed Ağa'nın İsmail'in babası olduğunu tam olarak göstermez.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 325–326. amasya.bel.tr