Amasya‘nın Temennâ Mahallesi eşrâfından Hüsâmeddîn Temennâyî vakfı mütevellîsi [200] Hacı Hasan Ağa’nın mahdûmudur. Pederinin 1231’de vefâtı üzerine Hüsâmeddîn Temennâyî vakfına mütevellî, ba’dehû amcası Hakkı İsmâil Paşa’nın Sivas vâliliğinde Amasya a’yânı, ba’dehû Amasya mütesellimi oldu.
Ba’dehû ba’zı hidemât-ı mîriyyede istihdâm edilerek dergâh-ı âlî kapıcıbaşılarından olup 1255’de vefât etdi. Mahdûmu Mehmed Saîd Efendi’dir. Bunun kerîmesini Saçlı el-Hâc Mahmûd Efendi birâderzâdesi Osmân Efendi tezevvüc edib hafîdi Mîrlivâ Hakkı İsmâil Paşa’dır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın Temennâ Mahallesi ileri gelenlerinden, Hüsâmeddîn Temennâyî Vakfı mütevellisi Hacı Hasan Ağa'nın oğludur. Babasının 1231'de [1815-16] ölümü üzerine Hüsâmeddîn Temennâyî Vakfı'na mütevelli, sonra amcası Hakkı İsmail Paşa'nın Sivas valiliği sırasında Amasya ayanı, daha sonra Amasya mütesellimi oldu.
Sonra bazı devlet hizmetlerinde görevlendirilip Dergâh-ı Âlî kapıcıbaşılarından olarak 1255'te [1839-40] öldü. Oğlu Mehmed Saîd Efendi'dir. Bunun kızıyla Saçlı Hacı Mahmud Efendi'nin yeğeni Osman Efendi evlendi; torunu mirliva Hakkı İsmail Paşa'dır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- eşrâf: ileri gelenler, soylular
- mütevellî: vakfı yöneten kişi
- a'yân: yörenin ileri gelenleri; burada kentin yerel yöneticisi
- mütesellim: vali ya da sancak beyinin vekili olarak vergi toplayan ve yöneten görevli
- hidemât-ı mîriyye: devlet hizmetleri
- dergâh-ı âlî kapıcıbaşısı: saray kapıcıbaşısı rütbesi
- kerîme: kız
- tezevvüc: evlenme
- hafîd: torun
- mîrlivâ: tuğgeneral
Mütesellimlik ve Kapıcıbaşılık
Kaynaklarda mütesellimlik, 16. yüzyılın sonlarından Tanzimat dönemine kadar süren bir görevdir; 19. yüzyılda mütesellimlerin özellikle İstanbul'dan ve saray kapıcıbaşıları gibi yüksek rütbeliler arasından seçilmesi esası getirilmiş, buna karşılık mutasarrıfların yerli kişilerden mütesellim atamaları bazı yerlerde sürmüştür. Hüsameddin'in anlattığı sıra, yani önce vakıf mütevelliliği, ayanlık, mütesellimlik, sonra kapıcıbaşı rütbesi, yerel bir aile üyesinin görevden rütbeye yükseldiğini gösterir. Bu, kaynaktaki yerli kişilerin mütesellim atanmaya devam ettiği bilgisiyle çelişmez.
Aynı Adı Taşıyan İki Kişi
Metinde Hakkı İsmail Paşa iki ayrı yerde geçer: ilkinde Sivas valisi olan amca, ikincisinde yazarın "hafîd" (torun) olarak andığı mirliva. Cümlenin yapısı mirlivanın hangi kişinin torunu olduğunu açıkça göstermez. Bu iki kişinin birbirine karıştırılmaması gerekir. Hüsâmeddîn Temennâyî Vakfı, Temennâ Mahallesi ve Geygelioğlu ailesi ile Hakkı İsmail Paşa'ya dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça