Abdullah oğludur. Çorum ulemâsından tahsîl-i ulûm edib bir müddet Amasya‘da ders-i âm oldu. 1241’de Hacıköyü’ne gidip orada ikâmet ederek ders-i âm ve 1244’de el-Hâc İsmâil Efendi Medresesi müderrisi oldu. Yıllarca vaaz ve tedrîs edib 1266 hudûdunda vefât etdi. Ulemâdan idi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İsmâil Efendi-Çorumlu
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 327 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Abdullah oğludur. Çorum âlimlerinden ilim öğrenip bir süre Amasya'da ders-i âm oldu. 1241'de [1825-26] Hacıköyü'ne gidip orada yerleşerek halka ders verdi; 1244'te [1828-29] Hacı İsmail Efendi Medresesi'nin müderrisi oldu. Yıllarca vaaz ve ders verip 1266 dolaylarında [1849-50] öldü. Âlimlerdendi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ders-i âm: halka açık ders verme yetkisini almış kimse
- tahsîl-i ulûm: ilim öğrenme
- müderris: medresede ders veren öğretmen
- hudûdunda: dolaylarında, civarında
Hacıköyü ve Medrese
Metindeki Hacıköyü, bugünkü Gümüşhacıköy'ün Hacıköy kesimidir. Gümüşhacıköy, adını gümüş madenlerinden alan iki yerleşmenin, Gümüş ile Hacıköy'ün birleşmesiyle oluşmuştur. Kaza merkezi 1882-1883'te Gümüş'ten Hacıköy'e taşınmış ve 1883'ten sonra yerleşme Gümüşhacıköy adıyla anılmıştır. İsmail Efendi'nin Hacıköyü'ne gittiği 1241 [1825-26], bu birleşmeden önceki döneme düşer.
Hüsameddin, birinci ciltte Hacıköyü'nden yetişen âlim Hacı İsmail Efendi'nin 1118'de [1706-07] Köprülü Camii'nin yanında yedi hücreli ve dershaneli bir medrese, ayrıca bir cami, bir mektep ve camisinin yanında kendi türbesini yaptırdığını yazar. Metindeki "Hacı İsmail Efendi Medresesi" bu medresedir. Aynı bölümde müderris sıralaması şöyle verilir: önce kurucunun kendisi, sonra oğlu Hâfız Osman Efendi, ardından kaza müftüsü Ankaralı Abdullah Efendizâde Hacı Ali Efendi, onun yerine müftü olan Darendelizâde İsmail Hakkı Efendi ve ardından oğlu Hâfız Mustafa Tevfik Efendi. Bu sıralamada Çorumlu İsmail Efendi'nin adı geçmez; yedinci ciltteki 1244 [1828-29] tarihli atama birinci ciltteki listede görünmez ve iki anlatı arasındaki bu fark Hüsameddin'in metinlerinde açıklanmamıştır. Listedeki geçiş 1245'e [1829-30] bağlanır; İsmail Efendi'nin 1244'teki ataması bundan bir yıl öncedir. Bu durum, onun ya listede anılmayan kısa bir müderrislik yaptığını ya da iki anlatının tarihlerinin bir yıl kaydığını düşündürür; bu bir çıkarımdır.
Gümüşhacıköy'deki başka bir medrese olan Haliliye (Hacı Halil Paşa) Medresesi 1413-1415 yıllarında yapılmıştır ve metindeki medrese ile ilgisi görünmemektedir.
Çorumlu İsmail Efendi'nin kendisine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 327–327. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 1. Cilt, Hacıköyü bahsi (s. 352–355).