AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Bey-Çûçû Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 327 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya a’yânından ve alaybeylerinden Çûçûzâde Ahmed Bey mahdûmudur. Züamâdan iken 1242’de Yüzbaşı olarak Nizâmiye askerî silkine girdi. 1252’de Kolağalığından istifâ ederek avdet etdi. Ba’dehû meclis a’zâsı, 1263’de Osmâncık müdürü olduğu [212] halde 1267 senesi recebinin evâhirinde vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya ayanından ve alaybeylerinden Çûçûzâde Ahmed Bey'in oğludur. Zeamet sahibi iken 1242'de [1826-27] yüzbaşı olarak Nizamiye askerlerinin arasına girdi. 1252'de [1836-37] kolağalığından istifa ederek döndü. Sonra meclis üyesi oldu; 1263'te [1846-47] Osmancık müdürü iken 1267 yılı recebinin sonlarında [1851] öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • alaybeyi: alay komutanı; klasik düzende sancak askerlerinin başı
  • züamâ: zeamet sahipleri (büyük askerî dirlik sahipleri)
  • Nizâmiye askerî silki: yeni usulde, düzenli ordu sınıfı
  • kolağası: yüzbaşı ile binbaşı arasındaki subay rütbesi
  • meclis a'zâsı: kaza ya da sancak meclisi üyesi
  • müdür: kaza ya da nahiye idarecisi
  • evâhir: sonları

Eskiden Yeniye Geçen Bir Kariyer

Metin, Ahmed Bey'in oğlunun yol haritasını kısaca verir: zeamet sahibi iken düzenli orduya katılmak, sonra kolağası rütbesine ulaşıp istifa etmek, ardından yerel meclise ve taşra idaresine geçmek. 1242 [1826-27] tarihi dikkat çekicidir. Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasından sonra 7 Temmuz 1826'da kurulan Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye ordusu, o yıllarda yeni düzenli ordunun adıdır. İsmail Bey'in "Nizamiye" safına girişi bu dönüşümün ilk yıllarına denk gelir. Zeamet sahibi bir kimsenin bu yeni orduya subay olarak geçmesi eski ve yeni düzenin kesiştiği bir noktadır; bu geçişin Amasya'da nasıl gerçekleştiğine dair bakılan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Osmancık Müdürlüğü

Osmancık, Osmanlı idarî düzeninde 1423'te Amasya Sancağı'na, 1596'da Çorum Sancağı'na bağlanmış, 1864'te yeniden Amasya'ya dahil edilmiştir. İsmail Bey'in Osmancık müdürü olduğu 1263 [1846-47] bu ikinci dönemde, yani Çorum'a bağlı olduğu yıllara düşer; bir Amasya ayanı oğlunun komşu sancağın kazasında görev alması bu yüzden dikkat çekicidir ve nedeni kaynaklarda açıklanmaz. Müdürlerin görevi konusunda bir ansiklopedi maddesi, 19. yüzyılın ortalarına doğru kaza merkezlerinde şehir kethüdalarının yerine yeni idarecilerin geldiğini, vergi toplamanın doğrudan kaza müdürlüklerine bırakıldığını yazar. Hüsameddin'in kendisi de sonraki yıllarda, 1905 ekiminde Osmancık naipliğine gönderilmiştir; kitabın yazarı da bu kazada bir süre görev yapmıştır.

Çûçûzâde ailesine ve İsmail Bey'e dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Maddenin başlığındaki "Çûçû Paşazâde" ile metindeki "Çûçûzâde" ifadesi aynı aileyi gösteriyor gibidir; bu bir çıkarımdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 327–327. amasya.bel.tr

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler