Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 299 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Malatyalıdır. Malatya Kadısı Şemseddîn Ahmed bin Ebî Sa’id Abdulmecid bin İsmâil bin Mehmed el-Herevî mahdûmudur. [116] Ceddi kâdı’l-kudât-ı bilâd-ı Rûm olan Mevlânâ Mecdeddîn Ebu Sa’id Abdülmecid el-Herevî olup Fukahâ-yı Hanefiyye’den Fahrü’l-İslâm Ebu’l-Hasan Ali bin Muhammed el-Pezdevî tilmîzidir.
Amasya Hükümdârı Sultân Gıyaseddîn Mehmed Şâh devrinde Amasya’ya gelip Medrese-i Mesûdiyye müderrisi, ba’dehû Amasya kâdı’l-kudâtı oldu. 603 senesi ramazânında vefât etdi. Kibâr-ı ulemâdan idi.
Malatyalı'dır. Malatya kadısı Şemseddîn Ahmed bin Ebî Sa'îd Abdülmecîd bin İsmâil bin Mehmed el-Herevî'nin oğludur. Dedesi, Anadolu şehirlerinin başkadısı Mevlânâ Mecdeddîn Ebû Sa'îd Abdülmecîd el-Herevî olup Hanefî fakihlerinden Fahrü'l-İslâm Ebü'l-Hasan Ali bin Muhammed el-Pezdevî'nin öğrencisidir.
Amasya hükümdarı Sultan Gıyâseddîn Mehmed Şah zamanında Amasya'ya gelip Mes'ûdiyye Medresesi müderrisi, sonra Amasya başkadısı oldu. 603 yılı ramazanında [1207] öldü. Büyük âlimlerdendi.
Metinde adı geçen dede Abdülmecîd el-Herevî, Dânişmendli tarihinde de anılan bir isimdir. Dânişmendli hükümdarı Melik Muhammed (1134-1143), din bilginlerini çeşitli ülkelerden davet ederek Anadolu'da İslâmiyet'in yayılması için çalışmış, bu âlimlerin başında Abdülmecîd b. İsmâil el-Herevî gelmiştir. Melik Muhammed dindar ve hayır sever bir hükümdar olarak tanınır; Kayseri Ulu Camii'ni yaptırmıştır. Bu bilgi Hüsameddin'in verdiği "Rûm kâdı'l-kudâtı" unvanıyla uyuşur. Bu durumda aile, Anadolu'ya on ikinci yüzyılın ortalarında Dânişmendli sarayının daveti üzerine gelen bilginlerin soyundan gelmiş olmalıdır. Bu yorum, iki kaydın birbirini tutmasına dayanır; Herevî ailesinin soyağacı başka bir kaynakla sınanamamıştır.
Dedenin öğretmeni olarak anılan Fahrü'l-İslâm el-Pezdevî, Hanefî fıkıh usulünün en tanınmış kitaplarından birinin müellifidir. Yaklaşık 1010 yılında Nesef yakınındaki Pezde kalesinde doğmuş, Semerkant'ta ilmî faaliyetini sürdürmüş ve 482 (13 Eylül 1089) tarihinde ölmüştür. Hanefî âlimlerin yaptığı yedili tabakalamada üçüncü tabakada, yani belirli konularda içtihat yapabilen âlimler arasında sayılır. Kitapları ders kitabı olarak yüzyıllarca okutulmuştur. Dedenin onun öğrencisi olması, Orta Asya kökenli bir Hanefî eğitiminin Anadolu'ya taşındığını düşündürür.
Metinde Mecdeddîn'in torunu İsmâil Kadı, "Amasya hükümdarı Sultan Gıyâseddîn Mehmed Şah" zamanında Amasya'ya gelmiş olarak gösterilir. İsmâil'in ölüm tarihi 603 (1207) ise, onun Muhammed Tapar'ın (Büyük Selçuklu sultanı, 1105-1118) devrinde Amasya'ya gelmesi mümkün görünmez. Dedesi ise Melik Muhammed'in 1134-1143 arasındaki hükümdarlığı sırasında Anadolu'ya davet edilen âlimlerdendi. Kaynaklarda "Mehmed Şah" adıyla anılan bir Amasya hükümdarına rastlanmadı. Hüsameddin ya başka bir hükümdarı kastetmiş ya da adı yanlış aktarmıştır; hangisi olduğu belirlenememiştir.
Mes'ûdiyye Medresesi'ne dair okunan kaynaklarda bilgi bulunamadı. Adı bir Mes'ud'a bağlanıyor olabilir; Amasya'da Sultan Mes'ud'a ait olduğu ileri sürülen bir türbe bulunmaktadır, ancak bu bağlantı varsayımdır. Amasya Selçuklular zamanında "Dârü'l-izz" unvanını almış ve önemli bir ilim merkezi olmuştur; şehirde Halifet Gazi Medresesi 606 (1209-10) tarihinde inşa edilmiştir.
Başkadının yalnızca yargı işleriyle sınırlı kalmadığını gösteren bir örnek, 1243 Kösedağ yenilgisinden sonraki günlerden bilinir: Amasya'daki vezir Mühezzebüddin Ali, şehrin kadısıyla birlikte Moğol komutanı Baycu Noyan'ın ordugâhına gidip yılda 360.000 dirhem, 10.000 koyun, 1000 sığır ve deve karşılığında barış yapmıştır. İsmâil Kadı bu olaydan yaklaşık otuz altı yıl önce ölmüştür; yine de Amasya başkadılarının şehrin idari ve siyasi işlerinde de söz sahibi olduğunu bu örnek gösterir.
İsmâil Kadı'ya, babası Malatya kadısı Şemseddîn Ahmed'e ve onların Amasya'daki faaliyetlerine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Mes'ûdiyye Medresesi'nin yeri de belirlenemedi. 603 yılındaki ölüm tarihi Hüsameddin'in kaydına dayanır.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.