AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Esmâ Hân Sultân-Hânım Sultân

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 298 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Amasya vâlisi Şehzâde Sultân Alâeddîn Ali Bey bin Şehzâde Sultân Ahmed Hân bin Sultân Bâyezîd Hân-ı Sânî kerîmesi ve Sofuzâde Ahmed Paşa halîlesidir. Amasya’da doğdu. 918’de İstanbul’a nakledildi. [112] 933’de Sofuzâde Ahmed Paşa’ya tezvîc edilip 958’de Belgrad’da vefât etdi. Kerîmesi Neslihan Hânım Amasyalı ümerâdan Pîr Hüseyin Bey ile evlenmişdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalı'dır. Amasya valisi Şehzade Sultan Alâeddîn Ali Bey bin Şehzade Sultan Ahmed Han bin Sultan II. Bayezid Han'ın kızı ve Sofuzâde Ahmed Paşa'nın eşidir. Amasya'da doğdu. 918'de [1512-13] İstanbul'a götürüldü. 933'te [1526-27] Sofuzâde Ahmed Paşa ile evlendirilip 958'de [1551] Belgrad'da öldü. Kızı Neslihan Hanım, Amasyalı beylerden Pîr Hüseyin Bey ile evlenmiştir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • kerîme: kız evlat
  • halîle: eş, hanım
  • nakledilmek: bir yerden başka yere götürülmek
  • tezvîc edilmek: evlendirilmek
  • ümerâ: beyler, emirler
  • Hân-ı Sânî: ikinci han, yani II. Bayezid

Şehzade Ahmed'in Amasya'sı

Hanım Sultan'ın dedesi Şehzade Ahmed, II. Bayezid'in oğludur ve Amasya'da sancak beyi olarak bulunmuştur. Resmî sayılmasa da babasının son yıllarında genellikle tahtın varisi gözüyle bakılan bir şehzadeydi. Şair ve bilgin olarak tanınır, sanata destek vermiş, çevresinde Mihrî Hatun gibi şairler bulunmuştur. Amasya o yıllarda şehzadelerin yönetim deneyimi kazanmak için gönderildiği başlıca şehirdi ve şehzade sarayı canlı bir kültür hayatına sahne olmuştur. Kardeşi Selim'le taht mücadelesine girişen Ahmed'in birkaç oğlunun 1512-13 yıllarında Selim tarafından öldürüldüğü kaynaklarda yazılıdır. Hanım Sultan'ın 918'de [1512-13] Amasya'dan İstanbul'a götürülmesi bu sarsıntılı yıllara rastlar. Metin sebep belirtmez; sebebin bu olaylar olduğu bir çıkarımdır.

Amasya'daki Mezarlar

Şehzade Ahmed'in oğullarından Osman'ın Amasya'daki Sultan Bayezid Camii'nde gömülü olduğu, eşlerinden Gülçiçek Hatun'un da Amasya'da gömüldüğü kaydedilir. Aile üyelerinin bir kısmı Amasya'da, bir kısmı Kahire'de ve başka yerlerde yatmaktadır. Esmâ Hân'ın mezarının bulunduğu yer kaynaklarda belirtilmemiştir.

Babası Kimdir

Metinde baba "Şehzade Sultan Alâeddîn Ali Bey" olarak anılır. Şehzade Ahmed'in oğulları arasında Alâeddin ve Ali adlı iki şehzade ayrı ayrı sayılır. Alâeddin, Bolu sancak beyiyken 1513'te Kahire'de veba nedeniyle ölmüştür; bir kızı bulunduğu ve bu kızın Kastamonu sancak beyi Sunullah Bey ile evlendiği kaydedilir. Ali ise 1499 doğumludur ve 1513'te Selim tarafından öldürülmüştür. Hüsameddin'in iki adı birleştirerek "Alâeddîn Ali Bey" yazması bir yanılgıdan olabileceği gibi, babanın çifte adlı olmasından da kaynaklanabilir. Esmâ Hân'ın Amasya'da doğduğuna ve bir şehzade kızı olarak Sofuzâde Ahmed Paşa ile evlendiğine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Hüsameddin'in Kitabında Bağlantılar

Maddenin son cümlesinde geçen Pîr Hüseyin Bey, aynı ciltteki başka bir maddede Amasya Sancağı beyi Derviş Bey'in babası olarak anılan Pîr Hüseyin Bey'le aynı kişi olabilir; metin bunu açıkça söylemez, ancak iki yerde de Amasyalı bir bey olarak geçer. Öyleyse Esmâ Han'ın kızı, Amasya'da sancak beyliği yapmış bir ailenin gelini olmuş olur. Bu bir çıkarımdır.

Doğrulanamayanlar

Esmâ Hân Sultan'a, kocası Sofuzâde Ahmed Paşa'ya ve kızı Neslihan Hanım'a dair okunan kaynaklarda bilgi bulunamadı. Doğum, İstanbul'a nakil, evlilik ve ölüm tarihleri Hüsameddin'in kaydına dayanır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 298. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler