İkinci Sultân Selîm'in şehzâdesidir. 974 senesi evâ'ilinde pederinin cülûsundan sonra Amasya vâlîsi olup geldi.⁵⁹⁸Ümerâdan Ferruh Bey lalası, Amasyalı Yularkısdızâde Ahmed Paşa makâm-ı vezâretinde kâ'im oldu. Kayseriyyeli Zeynü'l-İbâd Efendi de müftü olup geldi.
Sultân Murâd, 953 senesi cumadelûlâsının beşinde doğdu. Yirmi bir yaşında Amasya vâlîsi oldu. Ancak Sivas ve Amasya [324] havâlîsinde şekâvet hâdiseleri şehzâdeyi bî-huzûr ediyor, âdetâ bunaltıyordu.
Bu sebebden Amasya'da ancak bir buçuk yıl kadar oturabildi. 976 senesi rebî'ulâhirinde Manîsâ'ya nakl edildi. Ahmed Paşa⁵⁹⁹ Sivas beylerbeyi ve İlyâs Bey Amasya sancağı beyi oldu.
Günümüz Türkçesiyle
İkinci Sultan Selim'in oğludur. 974 [1566-67] yılının başında, babasının tahta çıkışından sonra Amasya valisi olarak geldi. Beylerden Ferruh Bey lalası idi. Amasyalı Yularkısdızâde Ahmed Paşa vezirlik makamının vekili oldu. Kayserili Zeynü'l-İbâd Efendi de müftü olarak geldi.
Sultan Murad, 953 [1546] yılı cemaziyelevvelinin beşinde doğdu. Yirmi bir yaşında Amasya valisi oldu. Ancak Sivas ve Amasya çevresindeki eşkıyalık olayları şehzadeyi huzursuz ediyor, âdeta bunaltıyordu.
Bu yüzden Amasya'da ancak bir buçuk yıl kadar kalabildi. 976 [1568-69] yılı rebîülâhirinde Manisa'ya nakledildi. Ahmed Paşa Sivas beylerbeyi, İlyâs Bey de Amasya sancak beyi oldu.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- cülûs: tahta çıkış
- lala: şehzadenin eğitimiyle ve yönetim işleriyle ilgilenmek üzere atanan yetişkin eğitmen ve danışman
- ümerâ: emirler, beyler
- makâm-ı vezâret: vezirlik makamı
- kâ'im: yerine geçen, vekil
- şekâvet: eşkıyalık, haydutluk
- bî-huzûr: huzursuz
- nakl: görev yerinin değiştirilmesi
- havâlî: çevre
Şehzade Sancağı Olarak Amasya'nın Son Yılları
Amasya, 1386'da Yıldırım Bayezid'in sancak beyi olarak gönderilmesinden beri şehzadelerin yetiştiği bir sancaktı. Bu görevi yapan şehzadeler arasında I. Mehmed, II. Murad, Fatih Sultan Mehmed, Şehzade Ahmed, Şehzade Mustafa ve III. Murad sayılır. Bir çalışmaya göre bu geleneğin son halkası, 1566'da II. Selim'in padişah olmasıyla gönderilen yirmi bir yaşındaki Murad'dır. Aynı çalışma, Murad'ın Amasya'da bir buçuk yıl kadar kaldığını, Celâlî isyanlarının yanı sıra medrese öğrencilerinin çıkardığı karışıklıkların şehri etkilediğini ve sonunda Manisa'ya atandığını yazar. Hüsameddin'in verdiği süre ve gerekçe bununla örtüşür. Aynı yazıda Amasya'nın şehzade sancağı olma özelliğini kaybetmesinde, İstanbul'a yakın şehzade sancaklarının öneminin artmasının payı olduğu da belirtilir.
Hüsameddin'den Ayrılan Nokta
TDV'deki III. Murad maddesi farklı bir tablo çizer. Ona göre Murad, 4 Temmuz 1546'da Manisa yakınlarındaki Bozdağ yaylağında doğmuştur. Hüsameddin'in verdiği doğum günü (953 cemaziyelevvelin beşi) bu tarihe denk gelir. Madde, Murad'ın küçük yaşta Aydın-ili ve sonra Akşehir sancak beyliğine atandığını, daha sonra Receb 969'da [Mart 1562] Saruhan sancak beyliğine gönderildiğini ve padişah olana kadar on iki yıl burada kaldığını yazar. Amasya'dan söz etmez. Lalalarının önce Ferruh Bey, ardından Câfer Bey olduğunu da bildirir; Ferruh Bey adı Hüsameddin'in verdiği bilgiyle örtüşür.
İki anlatım bağdaşmıyor. Ya Murad kısa bir süre, Hüsameddin'in dediği gibi Amasya'ya atanmış ve TDV maddesi bunu anmamıştır ya da Hüsameddin'in izlediği kayıtta bir karışıklık vardır. Dipnotta Hüsameddin bu bilgiyi Câmi'ud-Düvel'e ve ahkâm defterine dayandırır. Ayrım bugünkü kaynaklarla çözülemedi; kesin hüküm için ahkâm defterlerinin kendisine bakmak gerekir.
Yularkısdızâde Ahmed Paşa ve Zeynü'l-İbâd Efendi
Bir dipnotta Ahmed Paşa'nın 976'da Sivas beylerbeyi olduğu, babasının Yularkısdı Sinan Paşazâde İskender Bey olduğu ve "kerîmesi Gevherhân"ın anıldığı yazılır. Hüsameddin kitabın başka yerinde İskender Bey'in Şehzade Sultan Ahmed'in kızı Gevher Hân Sultan ile evlendiğini bildirir; dipnottaki adın bu kadınla ilgili olması muhtemeldir, ama bağlantı metinde açık değildir.
Zeynü'l-İbâd Efendi burada Kayserili olarak anılır. Aynı cildin 984 tarihli maddesinde ise Zeynü'l-ibâd Çelebi, Amasyalı Şeyh İbrâhim Tennûrî'nin torunlarından sayılır. Bu iki kaydın aynı kişi için olup olmadığı belirtilmemiştir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 512–512. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar