Devşirmelerdendir. Selîm-i Sânî bendegânından iken 983 senesi saferinde Amasya mîrlivâsı olup sarâydan çıkdı. Sene-i mezbûrenin rebî'ulevvelinde Rûmeli kazaskeri Amasyalı "Kızıl Molla" demekle meşhûr Abdurrahmân Efendi vefât etdi. Emîr Buhârî Tekkesi civârında yapdırdığı mektebi sâhasına defn edildi. [326]
Şehsüvâr Bey, Amasya'da bir buçuk yıldan ziyâde emâret etdi. Zamân-ı emâretinde 984 senesi evâ'ilinde ulemâdan ve meşâhîr-i huffâzdan Dervîş Mehmed Efendi Amasya'da Sultân Bâyezîd Câmii hatîbi oldu. Sesi gâyet güzel bir zât idi. Şevvâlinde Şehsüvâr Bey Niğbolu'ya gitdi. Kaya Paşa Amasya mutasarrıfı olup geldi.
Günümüz Türkçesiyle
Devşirmelerdendir. II. Selim'in kulları arasındayken 983 [1575-76] yılı saferinde Amasya mîrlivâsı olarak saraydan çıktı. Aynı yılın rebîülevvelinde Rumeli kazaskeri, Amasyalı, "Kızıl Molla" adıyla tanınan Abdurrahmân Efendi vefat etti. Emîr Buhârî Tekkesi yakınında yaptırdığı mektebin alanına gömüldü.
Şehsüvâr Bey, Amasya'da bir buçuk yıldan fazla yönetici olarak kaldı. Yönetimi sırasında 984 [1576-77] yılının başında âlimlerden ve ünlü hâfızlardan Dervîş Mehmed Efendi Amasya'da Sultan Bâyezîd Camii hatibi oldu. Sesi pek güzel bir kimseydi. Şevval ayında Şehsüvâr Bey Niğbolu'ya gitti. Kaya Paşa Amasya mutasarrıfı olarak geldi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- devşirme: Hristiyan ailelerden alınıp devlet hizmetine yetiştirilen kimse
- bendegân: kullar; burada padişaha bağlı saray hizmetlileri
- mîrlivâ: sancak beyi
- kazasker: ordu kadısı; Rumeli ve Anadolu için ayrı iki makam vardı
- mektep: okul
- emâret: beylik, yöneticilik
- hâfız: Kur'an'ı ezbere bilen kimse
- hatîb: cuma hutbesini okuyan kişi
- mutasarrıf: sancağı yöneten görevli
Kızıl Molla Abdurrahman Efendi
Hüsameddin, kitabın başka bir yerinde Begtemuroğlu İskender Bey'in hayatını anlatırken Kızıl Molla'ya da yer verir. Buna göre İskender Bey, Amasyalı Kazasker Abdurrahman Efendi'nin kethüdası (işlerini yürüten görevlisi) olarak İstanbul'da yerleşmiş, 969'da [1561-62] efendisiyle birlikte Mısır ve Hicaz'a gitmiş, dönüşte efendisi yine Rumeli kazaskeri olunca onun da talihi açılmıştır. Abdurrahman Efendi 983 yılı rebîülevvelinde ölmüş, kethüdası da ondan beş altı ay sonra vefat etmiştir. Bu tarih, buradaki kayıtla örtüşür.
Kızıl Molla, Kemalpaşazâde'ye (İbn Kemal) yönelttiği eleştirilerle de anılır; bir kaynakçada "Kızıl Molla Abdurrahman b. Ali el-Amasî'nin İbn Kemal'in Hidâye şerhi üzerine itirazları" başlıklı bir yüksek lisans tezi geçer. Bu bilgi, onun Amasya kökenli ve fıkıh alanında kendi görüşü olan bir bilgin olduğunu düşündürür. Daha ayrıntılı bir hayat hikâyesi için kaynak bulunamadı. Hüsameddin'in "Emîr Buhârî Tekkesi civarındaki mektep" ifadesine ilişkin ayrıca bir kayıt da bulunamadı.
Şehsüvâr Bey ve Dervîş Mehmed Efendi
Şehsüvâr Bey'in devşirme kökenli olduğu ve saraydan çıkarak Amasya'ya atandığı metinden anlaşılıyor. Başka kaynaklarda bu ada rastlanmadı. Sultan Bâyezîd Camii hatibi Dervîş Mehmed Efendi hakkında da ek bilgi bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 513–513. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları (çevrim içi baskı), "Sinan Paşazâde İskender Bey", "Begtemuroğlu İskender Bey" ve "Yularkısdızâde İskender Bey" maddeleri, sayfa işaretleri [104]–[107], https://amasya.bel.tr/uploads/e-kitap/kitap/6-8/files/basic-html/page297.html
Akademik çalışmalar
- Halis Demir – Kemal Çatılı, "İbn Kemal Üzerine Yapılan İlmî Çalışmalar", Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, VII/1 (2019), s. 151–178 (kaynakçasında Muhammed Özmen'in 2015 tarihli İstanbul Üniversitesi yüksek lisans tezi anılır), https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/803345