AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · BİRİNCİ BÂB · ONUNCU FASIL · İKİNCİ DEVRE

Bâlî Bey

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 3. Cilt, s. 513 • Hazırlayan: Prof. Dr. Mehmet ARSLAN

Özgün Metin

Arnavut olup devşirmelerdendir. 987 senesinde Amasya sancağı beyi görüldü. İki yıl kadar Amasya'da oturdu. Bunun zamânında tımâr ve ze'âmet âdetâ devşirmelere, dönmelere münhasırdı. Sivas beylerbeyi Mustafa Paşa da Arnavut idi.

988 cumadelûlâsında müftü Ya'kûb Efendi azl olunup yerine Saruhanlı Küçük Mahmûd Efendi Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi olarak geldi. Fakat Zülfikâr Bey'le birleşen Bâlî Bey'in asabiyyet-i milliyyesi yüzünden ba'zı hâdiseler olup gitdi. Arslan Bey geldi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Arnavut olup devşirmelerdendir. 987 [1579-80] yılında Amasya sancak beyi olarak görüldü. İki yıl kadar Amasya'da oturdu. Bunun zamanında timar ve zeamet âdeta devşirmelere ve dönmelere özgüydü. Sivas beylerbeyi Mustafa Paşa da Arnavuttu.

988 [1580-81] yılı cemaziyelevvelinde müftü Ya'kûb Efendi görevden alınıp yerine Saruhanlı Küçük Mahmûd Efendi Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi olarak geldi. Fakat Zülfikâr Bey ile birleşen Bâlî Bey'in kavmî taassubu yüzünden bazı olaylar çıkıp görevden gitti. Arslan Bey geldi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • münhasır: yalnızca bir kesime özgü, ayrılmış
  • dönme: sonradan din değiştirmiş kimse
  • azl: görevden alma
  • asabiyyet-i milliyye: kendi topluluğunu kayırma duygusu, kavmî dayanışma ve taassup
  • hâdise: olay

Hüsameddin'in Gözlemi ve Dönemin Genel Durumu

Hüsameddin, Bâlî Bey döneminde timar ve zeametin devşirme ve dönmelere ayrıldığını, Sivas beylerbeyinin de aynı kökenden geldiğini vurgular. Bu onun kendi yorumudur ve "asabiyyet-i milliyye" ifadesi, kitabın yazıldığı yirminci yüzyıl başının kavramlarından beslenir. Bâlî Bey'in ayrılmasına yol açan olayların neler olduğu metinde anlatılmaz.

TDV'deki III. Murad maddesi ise dönemi benzer biçimde değerlendirir: ıslahat risalelerinde kapıkulluğunun ve timarın saray çevresindeki kimselere verilmesinin sistemi bozduğu, çöküşün bu dönemde başladığı ileri sürülür; mansıpların usulsüz dağıtıldığı ve timar düzeninin bozulmasıyla köylerin boşaldığı da belirtilir. Hüsameddin'in Amasya'daki gözlemi bu şikâyetlerle uyumludur. Maddenin kendisi ise tabloyu iki büyük savaşın getirdiği olumsuzlukların sonucu sayar.

Bâlî Bey, Zülfikâr Bey, Sivas beylerbeyi Mustafa Paşa, Saruhanlı Küçük Mahmûd Efendi ve Arslan Bey için başka kaynakta bilgi bulunamadı.

Kaynakça

3. Cilt içindekiler