Amasyalı Kaya Paşazâde'dir. Amasya vâlîsi iken şehîd edilen şehzâde Sultân Mustafa'nın kerîmesi ve maktûl Ahmed Paşa'nın zevce-i metrûkesi Fâtıma Sultân'ı tezvîc edib beylerbeyilerden oldu. 984 senesi şevvâlinde Amasya mutasarrıfı olup geldi.
Mâh-ı mezkûrda on yıldan beri Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi olan Kayseriyye'de medfûn Amasyalı Şeyh İbrâhim Tennûrî ahfâdından Zeynü'l-ibâd Çelebi vefât edib yerine Balıkesirli Ya'kûb Efendi Amasya müftüsü ve müderrisi oldu. Buna "Ya'kûbca Efendi" denirdi.
985 senesinde Kaya Paşa yapdırdığı câmi-i şerîfini ve mektebini tarsîn ve evkâfını tevsî' etdi. Bu sene Amasya fuzalâsından Müfessir Ahmed Efendi dâr-ı na'îme gitdi. Yerine tilmîz-i hâsı Lalazâde Kemâleddîn Mehmed Efendi kâ'im oldu. Zu'amâdan meşhûr Arnavut Zülfikâr Bey Amasya alaybeyisi olarak ta'ayyün etdi. [327]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı Kaya Paşazâde'dir. Amasya valisi iken şehit edilen şehzade Sultan Mustafa'nın kızı ve öldürülen Ahmed Paşa'nın dul eşi Fâtıma Sultan ile evlenip beylerbeylerinden oldu. 984 [1576-77] yılı şevvalinde Amasya mutasarrıfı olarak geldi.
Aynı ayda on yıldan beri Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi olan, Kayseri'de gömülü Amasyalı Şeyh İbrâhim Tennûrî'nin torunlarından Zeynü'l-ibâd Çelebi vefat edip yerine Balıkesirli Ya'kûb Efendi Amasya müftüsü ve müderrisi oldu. Buna "Ya'kûbca Efendi" denirdi.
985 [1577-78] yılında Kaya Paşa yaptırdığı camiyi ve mektebi süsleyip vakıflarını genişletti. Bu yıl Amasya bilginlerinden Müfessir Ahmed Efendi cennet yurduna gitti. Yerine en yakın öğrencisi Lalazâde Kemâleddîn Mehmed Efendi geçti. Zeamet sahiplerinden ünlü Arnavut Zülfikâr Bey Amasya alaybeyi olarak belirlendi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- zevce-i metrûke: ardında bırakılmış eş, dul
- tezvîc: evlendirme, evlenme
- maktûl: öldürülmüş
- ahfâd: torunlar, soydan gelenler
- tarsîn: süsleme, sağlamlaştırma
- tevsî': genişletme
- evkâf: vakıflar
- dâr-ı na'îm: nimet yurdu, cennet; ölümü bildiren söz
- tilmîz-i hâs: en yakın öğrenci
- ta'ayyün: belirlenme, görevlendirilme
Kaya Paşa'nın Evliliği
Hüsameddin, Kaya Paşa'nın Şehzade Mustafa'nın kızı Fâtıma Sultan ile evlendiğini ve bu hanımın daha önce öldürülen bir Ahmed Paşa ile evli olduğunu yazar. Şehzade Mustafa, Amasya sancak beyi iken Kanunî'nin emriyle öldürülen şehzadedir. Bir kaynaktaki bilgiye göre Mustafa'nın kızı Fatma Sultan 1552'de Boşnak Ahmed Paşa ile evlenmiştir. Hüsameddin'in söz ettiği Ahmed Paşa ile bu kişinin aynı olup olmadığı, onun nasıl öldüğü ve Fatma Sultan'ın sonradan Kaya Paşa ile evlendiği bu kaynaktan doğrulanamadı.
Kaya Paşa'nın Camii
Metin, Kaya Paşa'nın yaptırdığı bir cami ve mektepten söz eder. Aynı cildin 972 yılına ait maddesinde Kaya Bey'in Temennâ Mahallesi'ndeki mescidi ve çocuk okulu anılır; iki kaydın aynı yapıyı ve aynı kişiyi gösterip göstermediği metinde söylenmez.
Müftüler ve Tennûrî Ailesi
İbrâhim Tennûrî, TDV'ye göre Sivas ya da Amasya'da doğmuş, annesi Amasyalı olan, Kayseri'de müderrislik yapıp Akşemseddin'in müridi olmuş ve 887'de [1482] ölmüş bir tasavvuf büyüğüdür. Kurduğu tarikatın Tennûriyye kolunu oğulları Ali, Lutfullah ve Kasım sürdürmüştür. Madde Zeynü'l-ibâd'ın adını anmaz; bu kişinin Tennûrî'nin torunu olduğu Hüsameddin'in kaydına dayanır.
Müfessir Ahmed Efendi'nin 970'te [1562-63] Sultâniyye vaizliğine geldiği ve 985'te öldüğü, bu cildin 69. maddesiyle burada yazılıdır; yani yaklaşık on beş yıl bu görevde kalmıştır. Balıkesirli Ya'kûb Efendi, Lalazâde Kemâleddîn Mehmed Efendi ve Zülfikâr Bey için başka kaynakta kayda rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 513–513. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar