Amasyalıdır. Amasya ulemâsından Mevlânâ Şehabeddîn Ahmed Bâlî Çelebi bin Mevlânâ Zeyneddîn Siyavuş Çelebi bin Mevlânâ eş-Şeyh Salahaddîn Evrân bin Doğan es-Salgurî ed-Difriğî mahdûmudur. “Şeyh Evrânoğlu” demekle meşhûr olan müverrih-i be-nâmdır.

Takrîben 790 târihinde Amasya’da doğdu. Amcası “Yar Ali Şirâzî” demekle meşhûr olan Mevlânâ eş-Şeyh Zâhid Alâeddîn Ali Yârî Çelebi bin Mevlânâ Zeyneddîn Siyavuş Çelebi’den edebiyât-ı Arabiyye ve Fârisiyye’yi ve Şeyhülislam Gümüşlüzâde Mevlânâ Celâleddîn Abdurrahman Çelebi’den usûl-i şer’iyye ve kelâmiyyeyi ahz ve tahsîl ederek mücâz oldu.

Ba’dehû Bursa’ya gidip Molla Şemseddîn Mehmed Fenârî halka-i tedrîsinde ikmâl-i tahsîl ederek ders-i âm ve fazl ve kemâli ma’lûm-ı enâm oldukda Bursa’da Sultâniyye ve ba’dehû Edirne’de Dârülhadîs müderrisi oldu. Sultân Murâd-ı Sânî kendisine fevkalâde teveccüh ve i’timâd etmekle Edirne kadısı [133] oldu.

846’da Sultân Murâd-ı Sânî tarafından Karamanzâde Mehmed Bey nezdine sefâretle gidip müşârün-ileyhi bir daha nakz-i ahd etmeyeceğine tahlîf ve merâsim-i sefâreti matlûb-ı padişâhî hüsn-i edâ ederek avdet ve bir müddet de Bursa kadısı oldu.

Sultân Mehmed-i Sânî cülûsunda tarafından Mısır hükümdârı nezdine sefâretle gidip haber-i culûsu tebliğ etdiği esnâda fuzalâ-yı Mısır ile mubâhaseler edib kaffe-i ulûmdaki fazl ve mahâretini tasdîk etdirdi. Avdetde te’lifât ile meşgûl ve mütekâid olduğu halde 864’de dâr-ı bekâya rihlet etdi.

Gâyet fâzıl, muhakkik, kaffe-i ulûmda mâhir, edîb, mütekellim, şâir, natûk bir zât idi. Ba’zı husûsât-ı mühimmede hayırhâhâne ihtârâtıyla Sultân Murad’ı ve Sultân Murad’ın ikinci cülûsunda Fatih Sultân Mehmed’i gücendirdiğinden kazaskerliğe terfî edemedi.

Bununla beraber her iki pâdişâhın nezdinde pek muhterem, [134] ulemâ ve halk arasında pek muvakkar idi. “Behcetü’t-Tevârih”, “Minhâcü’r-Reşâd” adlı eserleri pek makbûldur. Osmanlı Devletinde ilk müverrih tanınmıştır. Mahdûmları Muhyiddîn Mehmed, Şemseddîn Ahmed Çelebiler de kibâr-ı mevâlîdendir.

Behcetü’t-Tevârih adlı eserinde adını ve sülalesini şöyle yazıyor...¹²⁸

Müşârün ileyhin Câmiü’d-deavât adlı Ayasofya Kütüphânesinde 2782 numaradaki eserinin dîbâcesinde 868 Muharrem’inde başladığını ve sonunda Bursa’da 868 Cumâdelâhire’si evâsıtında itmâm ettiğini yazıyor ki, târîh-i vefâtı bu tarihten sonra olduğu muhakkaktır. 862 tarihi 876 tarihinden galat olmalıdır.