Erzurum hükümdârı Tuğrul Hân'ın şehzâdesi olup 606'da pederi tarafından Amasya vâlîsi olduğu Gülşen-i Tevârîh'de mezkûrdur. Yüz elli sene kadar istiklâl-i idâreye mâlik olan Amasya, bu târîhden i'tibâren istiklâlini gâ'ib edib bir vilâyet i'tibâriyle Erzurum hükûmet-i Selçûkiyye'sine iltihâk etmiş ise de bu iltihâk gayr-i tabî'î olduğu cihetle pek çok devâm etmemişdir.
Çünkü Amasya ümerâsı Keykâvus Hân tarafını ya'nî Konya hükûmetine iltihâk etmeği iltizâm ediyorlardı. Keykâvus Hân, kıyâm eden birâderi Alâ'eddîn Keykubâd'ı ahz ve Tuğrul Hân'ı avdete icbâr etdiği cihetle Amasya ümerâsı, vâlîleri bulunan Mes'ûd Hân'ı Erzurum'a i'âde ederek Keykâvus Hân'a arz-ı mutâva'at etdiklerine binâ'en Amasya [350] vâlîliği Amasya ümerâsından Bedreddîn Ebû Bekir bin Muhammed nâm zâta tevcîh edildiği kuyûd-ı mazbûtadan anlaşılmakdadır.
Günümüz Türkçesiyle
Erzurum hükümdarı Tuğrul Han'ın oğludur. 606'da [1209-10] babası tarafından Amasya valisi yapıldığı Gülşen-i Tevârîh'te anılır. Yüz elli yıl kadar bağımsız yönetime sahip olan Amasya, bu tarihten itibaren bağımsızlığını yitirip bir vilayet olarak Erzurum Selçuklu hükümetine katılmış ise de bu katılım doğal olmadığı için pek uzun sürmemiştir.
Çünkü Amasya beyleri Keykâvus Han'ın tarafını, yani Konya hükümetine katılmayı istiyorlardı. Keykâvus Han, ayaklanan kardeşi Alâeddin Keykubad'ı yakalayıp Tuğrul Han'ı geri dönmeye zorladığı için Amasya beyleri, valileri olan Mesud Han'ı Erzurum'a geri göndererek Keykâvus Han'a bağlılık sundular. Bunun üzerine Amasya valiliğinin, Amasya beylerinden Bedreddin Ebû Bekir adlı kişiye verildiği, kayıtlardan anlaşılmaktadır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- istiklâl-i idâre: bağımsız yönetim
- iltihâk: katılma, bağlanma
- gayr-i tabî'î: doğal olmayan
- ümerâ: beyler, emirler
- iltizâm etmek: tutmak, benimsemek
- icbâr: zorlama
- arz-ı mutâva'at: itaat sunma, bağlılık bildirme
- tevcîh: görev verme
- kuyûd-ı mazbûta: kayıtlı belgeler
Tarihlemedeki Sorun
Hüsameddin, Amasya'yı Erzurum ile Konya Selçukluları arasında bir çekişme konusu olarak sunar. Erzurum ve Konya kolları arasındaki asıl çatışma, incelenen kaynaklarda Keyhusrev'in ölümünden (1211) sonra Keykubad ile Keykâvus'un taht mücadelesi çevresinde anlatılır. Bu mücadelede Erzurum meliki Tuğrul Şah önce Keykubad'a katılmış, ardından kuşatmayı bırakıp memleketine dönmüştür. Hüsameddin'in 606 olarak verdiği tarih bu olaylarla uyuşmaz; tarih bakımından yazarın dayandığı Gülşen-i Tevârîh kaydı belirleyicidir ve başka bir kaynakla doğrulanamamıştır.
Mesud adlı bu şehzade ve Amasya'daki kısa valiliği hakkında incelenen kaynaklarda ayrıca bilgi bulunmadı. Bedreddin Ebû Bekir'in sonraki yıllarda Simre valisi sıfatıyla Sinop'ta bıraktığı kitabe ise bir sonraki maddede ele alınmaktadır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 2. Cilt, s. 339–340. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar