Sâbık Amasya hükümdârı Sencer Hân'ın şehzâdesi olup pederinin [349] vefâtından sonra Amasya hükümdârı olmuşdur. Fakat Keyhusrev Hân'ın küçük şehzâdesi olup Kayseriyye vâlîliğinde bulunan Sultân Alâ'eddîn Keykubâd, Erzurum hükümdârı olan Tuğrul Hân ile birâderi Keykâvus Hân aleyhine akd-i ittifâk ederek tahsîl-i saltanata kıyâm etmekle Tuğrul Hân, Sultân Keykubâd'a mu'âvenet için 606'da bir kuvve-i askeriyye ile gelip Amasya'yı zabt ve Süleyman Hân'ı ber-taraf etmiş ve kendi şehzâdesi Mes'ûd Hân'ı Amasya vâlîliğine nasb edib Kayseriyye'ye gitmişdir.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · BİRİNCİ BÂB · YEDİNCİ FASIL
Sultân Nâsıreddîn Süleyman Hân
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 2. Cilt, s. 339 • Hazırlayan: Prof. Dr. Mehmet ARSLAN
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Eski Amasya hükümdarı Sencer Han'ın oğludur; babasının ölümünden sonra Amasya hükümdarı olmuştur. Ancak Keyhusrev Han'ın küçük oğlu olup Kayseri valiliğinde bulunan Sultan Alâeddin Keykubad, Erzurum hükümdarı Tuğrul Han ile birlikte kardeşi Keykâvus Han'a karşı ittifak kurarak saltanatı ele geçirmek için ayaklanınca, Tuğrul Han Sultan Keykubad'a yardım etmek üzere 606'da [1209-10] bir askerî güçle gelip Amasya'yı ele geçirmiş ve Süleyman Han'ı bertaraf etmiştir. Kendi oğlu Mesud Han'ı da Amasya valiliğine atayıp Kayseri'ye gitmiştir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sâbık: önceki, eski
- şehzâde: hükümdar oğlu
- akd-i ittifâk: ittifak kurma, anlaşma yapma
- tahsîl-i saltanata kıyâm: tahtı ele geçirmek için ayaklanma
- mu'âvenet: yardım
- kuvve-i askeriyye: askerî güç
- ber-taraf etmek: ortadan kaldırmak, görevden uzaklaştırmak
- nasb etmek: atamak
Olayın Selçuklu Tarihindeki Yeri
Metinde adı geçen kişiler Anadolu Selçuklu hanedanına mensuptur. Keyhusrev'in büyük oğlu İzzeddin Keykâvus ile küçük oğlu Alâeddin Keykubad, babalarının 1196'da tahtı amcaları Rükneddin Süleyman'a bırakıp yurt dışına çıkması üzerine yıllarca birlikte gurbette bulunmuş, Keyhusrev 1205'te yeniden tahta geçince Keykâvus Malatya'ya, Keykubad ise Tokat'a melik olarak gönderilmiştir. Hüsameddin'in "Kayseri valiliği" dediği görev, kaynaklarda Tokat meliki olarak geçer.
Keykubad ile Erzurum meliki Tuğrul Şah'ın birlikte hareket etmesi, Selçuklu kaynaklarında Keyhusrev'in ölümünden (1211) hemen sonraki taht mücadelesinde görülür. Keykâvus Kayseri'de sultan ilan edildiğinde Keykubad şehri kuşatmış, kuşatmaya amcası Erzurum Meliki Tuğrul Şah ile Ermeni Kralı II. Levon da katılmıştır. Kuşatma sonuçsuz kalmış, Tuğrul Şah memleketine dönmüştür. Erzurum, II. Süleyman Şah'ın 1202 dolaylarında Saltuklular'a son vermesinden sonra yaklaşık otuz yıl Selçuklu hanedanından iki melik, Tuğrul Şah ile oğlu Cihan Şah tarafından yönetilmiştir.
Bu bilgiler Hüsameddin'in anlatısıyla bazı noktalarda ayrılır. Hüsameddin olayı 606'ya (1209-10) bağlar; oysa Keykubad'ın ağabeyine karşı açıkça ayaklanması, babanın ölümünden sonraki döneme, 1211 yılına aittir. Ayrıca baba Keyhusrev bu tarihte hâlâ sağdır. Kaynaklarda Tuğrul Şah'ın Amasya'yı ele geçirdiğine ve oğlu Mesud'u oraya vali atadığına dair bir kayda rastlanmamıştır; bu bilgi Hüsameddin'in Gülşen-i Tevârîh'ten aktardığı rivayete dayanır ve başka kaynakla doğrulanamamıştır. Amasya hükümdarı Süleyman Han ile babası Sencer Han hakkında da incelenen kaynaklarda bilgi bulunmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 2. Cilt, s. 339–339. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- "Keykâvus I", TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/keykavus-i
- "Keykubad I", TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/keykubad-i
- "Sultan I. İzzeddin Keykâvus ile Melik Alâeddin Keykubad Arasında Geçen Otorite Mücadelesi", Belleten. https://belleten.gov.tr/tam-metin/488/tur
Diğer kaynaklar
- "Tuğrul Şah", Vikipedi maddesi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Tuğrul_Şah