Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 351 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasya kâdı’l-kudâtı Mevlânâ İmadeddîn Ömer bin el-Kâdî Şemseddîn Mehmed bin Necîbüddîn Mûsâ el-Hallatî kerîmesi ve Amasya hükümdârı Hacı Kutlu Şâh’ın halîlesi ve emîr-i kebîr Hacı Şâdgeldi Paşa’nın vâlidesidir. [286]
Zevcinin hükûmeti zamanında şâhâne yaşadı. Sâbıkuddîn Mahallesi’nde zevcinin binâ etdiği câmi civârında bir mekteb ve kendisine bir türbe binâ etdiyse de 761’de Sivas’da vefât etdiği münâsebetle türbesi Ehli Hatûn’a kaldı.
Amasya başkadısı Mevlânâ İmâdeddîn Ömer'in kızıdır. İmâdeddîn Ömer, kadı Şemseddîn Mehmed'in oğlu, Şemseddîn Mehmed de Necîbüddîn Mûsâ el-Hallatî'nin oğludur. Amasya hükümdarı Hacı Kutlu Şah'ın eşi, büyük emir Hacı Şâdgeldi Paşa'nın annesidir.
Kocasının hükümdarlığı sırasında hükümdar eşine yaraşır bir hayat sürdü. Sâbıkuddîn Mahallesi'nde kocasının yaptırdığı caminin yakınında bir mektep ve kendisi için bir türbe yaptırdıysa da 761'de [1359-60] Sivas'ta öldüğü için türbesi Ehli Hatun'a kaldı.
Hacı Kutlu Şah ile oğlu Hacı Şadgeldi, on dördüncü yüzyılın ikinci yarısında Amasya'yı yöneten ailedir. Şadgeldi Paşa, Kutlu Şah'ın ikinci oğludur. Amasya'da doğup büyümüş, şehrin âlimlerinden ders almıştır. Kutlu Şah, Karamanoğulları ile uğraşırken büyük oğlu Ahmed Şah'ı Sivas'a çağırmış, Şadgeldi'yi de 760'ta [1359] Amasya emiri atamıştır. Hüsameddin'in verdiği 761 [1359-60] tarihi bu döneme düşer; hatunun Sivas'ta ölmüş olması, kocasının o sırada Sivas çevresinde bulunmasıyla uyumludur, ancak bu bağlantı bizim çıkarımımızdır.
762'de [1361] Karamanoğulları ile yapılan savaşta Kutlu Şah ile Ahmed Şah öldürüldü. Amasya ordusunun büyük bölümü Kutlu Şah'ın yardımına gitmişti; bu fırsattan yararlanan Alâeddin Ali Bey şehri ele geçirdi. Şadgeldi önce Turhal'daki amcasının yanına çekildi, kısa sürede güç toplayıp Amasya'yı geri aldı. Bundan sonra Eretnaoğulları'na bağlı bir emir olarak başladığı yönetimi fiilen bağımsız bir emirliğe dönüştürdü. Yirmi yılı aşan bu dönem 783'te [1381] Kadı Burhâneddin ile Tokat'ta yapılan savaşın kaybedilmesi ve Şadgeldi'nin öldürülmesiyle sona erdi. Mezarı Amasya'da Halfet Gazi Mezarlığı'ndadır ve bir araştırmaya göre üzerinde adı ile ölüm tarihi yazılıdır.
Anlatılanlara göre Kadı Burhâneddin, Şadgeldi'yi halkın gözünden düşürmek için onun köle soyundan geldiğini yaymıştır. Hüsameddin'in annesini bir başkadının kızı olarak vermesi bu söylentiye karşı bir kayıt gibi okunabilir; bu da çıkarımdır.
Başka kaynaklarda Ümmü'l-Hayr Hundî Hatun'a, Sâbıkuddîn Mahallesi'ndeki mektebe ve türbeye, ayrıca türbenin kaldığı Ehli Hatun'a dair bilgiye rastlanmadı. Metnin "türbesi Ehli Hatun'a kaldı" cümlesinin ne anlama geldiği de kesin değildir; türbenin, başka bir hatuna tahsis edildiği ya da onun mezarı olarak kullanıldığı düşünülebilir, ama bu bir tahmindir.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar