Amasya‘da Mehmed Paşa Medresesi müderrisi iken 1095’de vefât eden el-Hâc Ömer Efendi’nin mahdûmudur. Pederinden tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm oldu. Pederinin irtihâlinde Mehmed Paşa müderrisi, 1098’de silk-i kudâta girdiğinden müderrisliği âhara verildi.
Devr-i kasabât ve bilâd ederek kibâr-ı kudâtdan olup 1131’de Çankırı kazâsından Sivas defterdârı olarak Bostancıbaşı Sivaslı Seyyid Mehmed Ağa’nın ve mahdûmu Ahmed ve birâderi Ahî Mehmed Paşaların müsâdere edilen emvâl ve emlâkını kabz ve tahsîlde ibrâz-ı hizmet ve 1136’da ma’zûlen vefât etdi. Kâtib, şâir, hâlim, gerdî-meşreb bir zât idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da Mehmed Paşa Medresesi müderrisi iken 1095'te [1683-84] ölen Hacı Ömer Efendi'nin oğludur. Öğrenimini babasından yapıp ders-i âm [halka açık ders verme yetkisi] aldı. Babasının ölümü üzerine Mehmed Paşa müderrisi oldu; 1098'de [1686-87] kadılık yoluna girdiğinden müderrisliği bir başkasına verildi.
Kasabaları ve vilayetleri dolaşarak büyük kadılardan oldu. 1131'de [1718-19] Çankırı kazasından Sivas defterdarı olarak, Bostancıbaşı Sivaslı Seyyid Mehmed Ağa'nın ve oğlu Ahmed ile kardeşi Ahî Mehmed Paşa'ların müsadere edilen mal ve mülklerini ele geçirip toplamada hizmet gösterdi. 1136'da [1723-24] görevden alınmış olarak öldü. Kâtip, şair, yumuşak huylu ve gezgin mizaçlı bir kimseydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- silk-i kudât: kadılar sınıfı
- devr-i kasabât ve bilâd: kasabaları ve ülkenin çeşitli yerlerini dolaşıp görev yapma
- kibâr-ı kudât: büyük kadılar
- defterdâr: bir eyaletin mali işlerinden sorumlu görevli
- müsâdere: bir kişinin mal ve mülkünün devlet adına el konulması
- emvâl ve emlâk: mallar ve mülkler
- kabz ve tahsîl: ele geçirme ve toplama
- ibrâz-ı hizmet: hizmet gösterme
- ma'zûlen: görevden alınmış olarak
- hâlim: yumuşak huylu
- gerdî-meşreb: dolaşmayı seven mizaçta
Mehmed Paşa Medresesi
Babası Hacı Ömer Efendi ile kendisinin müderrislik yaptığı Mehmed Paşa Medresesi, Amasya'da Hızır Paşazâde Mehmed Paşa'nın (ö. 900 [1495]) külliyesine bağlıydı. Külliye 891'de [1486] tamamlanan camiyle birlikte medrese, imaret, türbe, tabhane, zâviye, çeşme ve hazireden oluşuyordu. Medrese ile imaret yanarak yok olmuş, bugüne cami, bağlı kanat mekânları ve türbe ulaşmıştır. Hacı Ömer Efendi'nin 1095'te [1683-84] ölümüne kadar bu medresede ders verdiği ve oğlunun onun yerine geçtiği metinden öğrenilir; bu iki müderrise dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Sivas Defterdarlığı ve Müsadere
Emrî Ali Efendi'nin 1131'de [1718-19] müsadere işine karıştığı kişiler Sivas ile ilgilidir. Sivas'ta "Ahî Mehmed Paşa" adıyla anılan ve Timurlular dönemine kadar uzandığı söylenen bir ailenin ve vakıflarının incelendiği bir makale vardır; içeriği okunamadığından metindeki Ahî Mehmed Paşa ile ilişkisi doğrulanamadı. Bostancıbaşı Seyyid Mehmed Ağa ve oğlu Ahmed'in kimliği, müsaderenin sebebi ve kapsamı okunan kaynaklarda bulunamadı. Çankırı kadılığı da başka kaynaklarda bu kişiye bağlanamadı. Bu yüzden müsadere olayının bağlamı bilinmemektedir; Hüsameddin'in verdiği tarih ve görevler dışında doğrulama yapılamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 350–351. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Ebru Karakaya, "Mehmed Paşa Külliyesi", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-pasa-kulliyesi
- F. M. Dervişoğlu, "An Ancient Family of Sivas City From Timurid Dynasty to Today: Ahi Mehmet Pasha Family and Charities", International Journal of Academic Research, 2015 (yalnız bibliyografik kayıt görüldü).