Amasyalıdır. Vüzerâdan Amasyalı Ankebût Ahmed Paşa’nın kerîmesi ve Şeyhü’l-harem Amasyalı Ali Efendi’nin halîlesidir. ¹⁶⁸ Pederi Amasya’da mutasarrıf iken doğdu. Ba’dehû paşanın kâtib-i dîvânı olan Ali Efendi’nin zevcesi olup Girit dâhilinde Resmo’da pederinin Sarayı’nda ikâmet ve ba’dehû zevciyle beraber İstanbul’a rihlet etdi.
l092’de pederinin irtihâlinde zevciyle beraber Hicâz’a gitdi. Zevcinin de vefâtından sonra emvâl ve emlâkını vakfedip lll4’de vefât etdi. Amasya‘da Sarâchâne Câmii vâizine ve medresesi müderrisine vazîfeler ta’yîn etmişdi. İstanbul’da Oruç Gâzi Câmiine va’ziyyesi gibi hayrâtı vardır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Vezirlerden Amasyalı Ankebût Ahmed Paşa'nın kızı, şeyhülharem Amasyalı Ali Efendi'nin eşidir. Babası Amasya'da mutasarrıf iken doğdu. Sonra paşanın divan kâtibi olan Ali Efendi ile evlenip Girit'te Resmo'da babasının sarayında oturdu, daha sonra kocasıyla birlikte İstanbul'a göç etti.
1092'de [1681-82] babasının ölümü üzerine kocasıyla birlikte Hicaz'a gitti. Kocası da ölünce mallarını ve mülklerini vakfedip 1114'te [1702-03] öldü. Amasya'da Saraçhane Camii'nin vaizine ve medresesinin müderrisine görevler ve maaşlar bağlamıştı. İstanbul'da Oruç Gazi Camii'ne vaaz tahsisi gibi hayır eserleri vardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- vüzerâ: vezirler
- kerîme: kız evlat
- halîle: eş, hanım
- şeyhülharem: Harem-i Şerif ile ilgili bir görev unvanı; ayrıntısı doğrulanamadı
- mutasarrıf: bir sancağın yöneticisi, idare eden
- kâtib-i dîvân: divan kâtibi, yazışma ve kayıtları tutan kâtip
- rihlet: göç etme, bir yerden ayrılıp başka yere gitme
- irtihâl: ölüm
- emvâl ve emlâk: mallar ve mülkler
- va'ziyye: vaaz görevi için ayrılan gelir
- hayrât: hayır eserleri
Babası Ankebût Ahmed Paşa
Hüsameddin'in dipnotu kocasını şöyle tanıtır: Ali Efendi bin Osman, "Kapancı Ali Paşa" adıyla tanınan vezirlerdendir. Ali Efendi'nin sonradan vezir olduğu bu dipnottan anlaşılır; kendisine, "Kapancı Ali Paşa"ya ve Hicaz yolculuğuna dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Babası Ankebût Ahmed Paşa için Girit'te kayıtlı bir vakıf belgesi vardır. Bu belgeye göre Ahmed Paşa Ali Bey'in oğludur, Budin beylerbeyliği de yapmıştır ve 1661'de Girit serdarlığına getirilmiştir. Girit'in fethinden sonra adada kalarak adayı içeriden ve dışarıdan gelecek saldırılara karşı korumuş, huzuru sağlamaya çalışmıştır. Vakfiye Girit'te 10 Mayıs 1680 [1091] tarihinde düzenlenmiş, 1784'te [1198] tescil edilmiştir. Paşanın adı, Girit'in güneyindeki Yalıpetre'de bugün kiliseye çevrilmiş bir cami ile anılır; Kandiye ve Resmo'da da camileri olduğu yazılır.
Burada bir tarih farkı vardır. Hüsameddin'e göre kızı babasının ölümü üzerine 1092'de [1681-82] Hicaz'a gitmiştir. Girit'e dair kayıtta ise paşanın 1680'de Hanya'da öldüğü yazılır. Bir yıl kadar süren bu fark, kayıtların farklı takvimlere ya da farklı kaynaklara dayanmasından olabilir; hangisinin doğru olduğu anlaşılamadı. Girit kaydındaki Ahmed Paşa ile Hüsameddin'in "Amasyalı Ankebût Ahmed Paşa"sının aynı kişi olduğu, ad ve görev örtüşmesinden çıkarılmıştır; kaynak bunu açıkça belirtmez.
Oruç Gazi Camii ve Saraçhane Camii
Oruç Gazi Camii'ne dair, İstanbul Ansiklopedisi'nde başlıktan başka bir bilgi bulunamadı; Ümmü Hânî Hanım'ın vaaz tahsisine ve bu camiye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Saraçhane Camii hakkında Amasya'nın Halvetî şeyhlerine ilişkin araştırmalarda bilgi vardır (bkz. 7-312).
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 352–352. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Kadir Özköse, "Amasya'da Bulunan Halvetiyye Tekkeleri", AKADEMİAR Akademik İslam Araştırmaları Dergisi, sy. 5, Aralık 2018, s. 91–118.
Kitaplar
Diğer kaynaklar