AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ümmü Gülsüm Hâtun-Gülsün Hâtun

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 351 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya’da Saraclar şeyhi Pîr Sunullah Halvetî Hazretlerinin kerîmesi ve Şeyh Zekeriyâ-yı Halvetî halîlesidir. Fâzılât-ı nisâdan ve âbidât-ı ma’rûfeden olup 875 senesi hudûdunda vefât etdi. Âlime, sâliha bir kadın olup Sarachâne câmi’-i harîminde medfûnedir. Halk arasında “Gülsün Ana” dendi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'da Saraçlar şeyhi Pîr Sun'ullah Halvetî Hazretleri'nin kızı ve Şeyh Zekeriyyâ-yı Halvetî'nin eşidir. Kadınların faziletlilerinden ve tanınmış ibadet ehli kadınlardan olup 875 [1470-71] yılı sıralarında öldü. Âlime ve dindar bir kadın olup Saraçhane Camii'nin avlusunda gömülüdür. Halk arasında "Gülsün Ana" denildi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • fâzılât-ı nisâ: faziletli, bilgili kadınlar
  • âbidât: ibadete düşkün kadınlar
  • ma'rûfe: tanınmış, bilinen
  • hudûdunda: sıralarında, civarında
  • sâliha: dindar, iyi ahlaklı kadın
  • harîm: caminin çevresi, avlusu
  • medfûne: gömülü kadın

Saraçlar Pîri ve Zekeriyya Halvetî

Hüsameddin'in "Saraçlar şeyhi" dediği Pîr Sun'ullah, Amasya'daki Halvetî şeyhleri arasında anılır. Halvetîliğin Osmanlı topraklarında ilk filizlendiği merkezin Amasya olduğu söylenir; Pîr İlyas Halvetî (ö. 833 [1429]) ile başlayan çizgiyi Zekeriyya Halvetî sürdürmüştür. Yâkub Paşa Tekkesi'nde şeyhliğin el değiştirdiği zincirde, Amasya halkının "silsiletü'z-zeheb" (altın silsile) dediği sıra içinde "Saraçlar Pîri Sun'ullah Halvetî" ile "Pîr Zekeriyyâ Halvetî" art arda anılır. Bu tekke 1412'de [815] Ankara beylerbeyi Pazarlıoğlu Yâkub Paşa tarafından yaptırılmıştır.

Gülsün Ana'nın babası ile kocası aynı tarikat çizgisinde yer alır. Tekke araştırmalarında Zekeriyya Halvetî, Sun'ullah'ın halifesi olarak geçer; Hüsameddin ise onun Sun'ullah'ın kızıyla evli olduğunu yazar. Buna göre Zekeriyya hem halife hem damat olmuştur.

Saraçhane Camii ve Mezarlar

Gülsün Ana'nın gömülü olduğu Saraçhane Camii'nin bahçesinde, araştırmaya göre Pîr Sun'ullah ile halifesi Pîr Zekeriyya Halvetî'nin kabirleri bulunur. Zekeriyya Halvetî, babasından kalan ve Suluova'ya bağlı bugünkü Yolpınar köyünde olduğu belirtilen Hakala Köyü'ndeki çiftliği burada cüz okunması için vakfetmiştir. Halifelerinden İğnecizâde Safiyyüddin Mahmud (ö. 893 [1487-88]) da Saraçhane Camii'nde tefsir ve hadis dersleri vermiştir. Hüsameddin'in Gülsün Ana'yı camiye "harîm" yani avluya gömülü göstermesi bu aile kabirlerinin yakınlığıyla örtüşür; mezarın tam yeri için bir tespit bulunamadı.

Saraçhane Camii için bir arşiv kaydı 1399-1400 [802] tarihini ve yaptıran olarak Amasya emiri Şadgeldi Paşa'yı verir. Oysa araştırmalarda Şadgeldi Paşa'nın 1381'de [783] öldüğü yazılır. İki bilgi birbirini tutmaz; hangisinin yanlış ya da yanlış okunmuş olduğu bu çalışmada anlaşılamadı.

Gülsün Ana'nın hayatı, ölüm tarihi ve türbesi hakkında Hüsameddin'in verdiği bilginin dışında başka kaynaklarda bir kayda rastlanmadı. 875 [1470-71] tarihi, kocasının halifesi İğnecizâde'nin 893'te [1487-88] ölmesiyle çelişmez; bu, bizim çıkarımımızdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

  • Kadir Özköse, "Amasya'da Bulunan Halvetiyye Tekkeleri", AKADEMİAR Akademik İslam Araştırmaları Dergisi, sy. 5, Aralık 2018, s. 91–118. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/606666
  • M. Baha Tanman, "Yâkub Paşa Tekkesi", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/yakub-pasa-tekkesi
  • Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-mensûretü fi'l-furûʻ Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya Üniversitesi, 2017.

7. Cilt içindekiler