Kedağralıdır. Emîr Gıyâseddîn Mahmûd Şâh bin Tûtâş mahdûmudur. Sultân Tâceddîn Altunbaş Selçûkî Atabegi olup zamân-ı inzivâsında Havza civârında el-yevm Şeyh Sa’dî demekle meşhûr köyde ikâmet edib 740 tarihinden mukaddem vefât etmişdir. Mahdûmları “Tâşân, Zekeriyâ, Savcı” Beyler’dir. Emîr Çelebi demekle meşhûr idi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Umûr Bey-Emîr Şeyh Saâdeddîn
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 374 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Kedağralıdır. Emir Gıyâseddîn Mahmûd Şah'ın oğludur; Mahmûd Şah, Tûtâş'ın oğludur. Selçuklu Sultanı Tâceddin Altunbaş'ın atabeği olup inzivaya çekildiği zamanda Havza civarında bugün Şeyh Sa'dî adıyla ünlü köyde oturdu ve 740 tarihinden [1339-40] önce vefat etti. Oğulları Tâşân, Zekeriyâ ve Savcı Bey'lerdir. Emîr Çelebi adıyla tanınmıştı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Kedağra: Vezirköprü'nün eski adı
- mahdûm: oğul
- atabeg: Selçuklularda şehzadenin eğitimini üstlenen, onun adına devlet işlerini yürüten büyük emir
- zamân-ı inzivâ: köşeye çekilme, toplumdan ayrı yaşama dönemi
- mukaddem: önce, önceden
Sultan Altunbaş ve Havza
Umur Bey'in atabegi olduğu Tâceddin Altunbaş, son Anadolu Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Mesud'un oğludur. Bir vakfiyeden, Amasya ve çevresinde Simre hükümdarı olarak hüküm sürdüğü anlaşılır. Sultan 1356-57'de öldüğünde mezarı, Amasya'ya bağlı Havza'daki Umurbey Köyü'ne konulmuştur. Köyün adı, maddedeki Umur Bey'i çağrıştırır; ancak çalışmada köy adının Umur Bey'den geldiği söylenmez, bu ilişki bir çıkarımdır. Altunbaş'ın Amasya'daki medresesi ve türbesi de ona nisbet edilir; türbenin onun ölümünden sonra yapılmış olması muhtemel görülür.
Hüsameddin'in Altunbaş'a dair anlattıklarını aktaran bir çalışmaya göre, Altunbaş'ın dört oğlundan Mesud Çelebi babasının yerine Havza simresinde oturmuş, soyundan Kılıç Arslan Havza kazasını tamamen kendi çiftliği saymış ve bu yüzden "Taşanoğlu Umur Bey" ile arası açılmıştır. Bu Umur Bey'in, maddedeki Umur Bey'in oğlu Tâşân'ın soyundan olup olmadığı yazılmaz; ad benzerliği dikkat çekicidir, ancak bu yalnızca bir ihtimaldir. Umur Bey'in 740'tan [1339-40] önce, Altunbaş'ın 1356-57'de ölmesinden önce ölmüş olması bir çelişki doğurmaz; atabeğin sultandan önce ölmesi mümkündür.
Şeyh Sa'dî Köyü
Maddede Umur Bey'in oturduğu köy "Şeyh Sa'dî" adıyla anılır. Amasya yöresinde Şeyhsadi köyünde, Hacı Bayram Veli'nin hocası olduğu söylenen Şeyh Muhammed Sadi'nin türbesi vardır; türbe sonraki onarımlarla özgün yapısından uzaklaşmıştır. Köyün Havza civarında mı bulunduğu, Umurbey Köyü ile aynı yer olup olmadığı okunan kaynaklardan belirlenemedi. Umur Bey'in babası Mahmûd Şah, dedesi Tûtâş ve Kedağra kökeni hakkında başka bir kayda rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 374–374. amasya.bel.tr
- Necdet Kurt, "Amasya ve Tokat Çevrelerinde Türbe ve Yatır İnanç Pratikleri Örnekleri ile Velilere (Evliyalar) Bıçak Koyma İnancı", Kültür Evreni, 47 (2022).
Akademik çalışmalar
- Doğan Koşan, "Son Anadolu Selçuklu Meliki Taceddin Altunbaş'ın Amasya'daki Medresesi ve Türbesi", Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.
- Zerrin Günal Öden, "Kadı Burhaneddin Karşısında Bir Selçuklu Şehzadesi Kılıç Arslan", Belleten, 64/241 (Aralık 2000), s. 847–862.