AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Umûr Bey-Osmân Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 374 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Lâdik Emîri Selamiş Bâyzâde Osmân Paşa’nın mahdûmudur. Çelebi Sultân Mehmed Hân ümerâsından olup vahdet-i milliyyeye fevkalâde sa’y ve ikdâm ederek 816’da Çelebi Sultân Mehmed müstakillen Osmanlı pâdişâhı oldukda Anadolu ümerâsından oldu. 826’da Şehzâde Sultân Mustafa Harbi’nde vefât etdi. Meşâhîr-i ümerâdan idi. Mahdûmu Saruca Paşa’dır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Lâdik Emiri Selamiş Beyoğlu Osman Paşa'nın oğludur. Çelebi Sultan Mehmed Han'ın emirlerinden olup milli birliğin sağlanması için olağanüstü çaba ve gayret gösterdi. 816'da [1413] Çelebi Sultan Mehmed tek başına Osmanlı padişahı olunca Anadolu emirlerinden oldu. 826'da [1422-23] Şehzade Sultan Mustafa Savaşı'nda öldü. Ünlü emirlerdendi. Oğlu Saruca Paşa'dır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • Lâdik Emîri: Lâdik (bugünkü Ladik) bölgesinin başındaki yerel yönetici
  • ümerâ: emirler, beyler
  • vahdet-i milliyye: milli birlik
  • sa'y ve ikdâm: çaba ve gayret
  • müstakillen: tek başına, ortak olmadan
  • meşâhîr-i ümerâ: ünlü emirler

Soy Zinciri ve Lâdik

Hüsameddin bu maddede iki kuşaklık bir soy zinciri (Selamiş Bey, Osman Paşa) ile üç tarih verir. Başka kaynaklarda Selamiş Bey adına ya da Osman Paşa'nın Lâdik emirliğine rastlanmadı; bu yüzden zincirin doğruluğu sınanamadı. Lâdik, Osmanlı döneminde Amasya sancağına bağlı bir kazaydı. Şehzade Bayezid Amasya'da sancak beyi iken Lâdik'i yazlık makam olarak kullanır, her yıl yazı orada geçirirdi. Bu bilgi XV. yüzyılın ikinci yarısına aittir ve Umur Bey'in yaşadığı döneme uymaz; yalnızca Lâdik'in Amasya yönetimi içindeki yerini göstermek için anılmıştır.

Şehzade Mustafa Savaşı

Hüsameddin, Umur Bey'in 826'da [1422-23] "Şehzade Sultan Mustafa Harbi"nde öldüğünü yazar. Çelebi Sultan Mehmed'in ölümünden sonra tahta çıkan II. Murad'ın saltanatının ilk yılında Mustafa Çelebi (Düzmece) adıyla anılan bir isyan çıkmış, Mustafa Bizans'ın yardımıyla İznik'i ele geçirmeye çalışmış, II. Murad da Yörgüç Paşa'nın telkiniyle üzerine yürüyüp onu bertaraf etmişti. Metindeki savaşın bu isyan olduğu bir çıkarımdır; Hüsameddin Mustafa'yı daha fazla tanıtmaz. Umur Bey'in bu çatışmada hangi tarafta, hangi görevle bulunduğu da yazılmamıştır.

Oğlu Saruca Paşa

Hüsameddin'e göre Umur Bey'in oğlu Saruca Paşa'dır. II. Murad döneminde Saruca Paşa adıyla anılan bir vezir vardır: Rumeli beylerbeyi ve vezir olarak Batı ile ilişkilerde rol oynamış, 1435-36'da azledilince bir süre Amasya'da Şehzade Alâeddin'in lalalığını yapmış, sonra Gelibolu kaptanı olmuş, Edirne'de bir cami yaptırmıştır. Bu vezirin, Umur Bey'in oğlu olduğu söylenen Saruca ile aynı kişi olduğu da bir çıkarımdır ve bir güçlük taşır: II. Murad'ın 1446 tarihli vasiyetnamesinde vezirin adı "Saruca b. Abdullah" olarak geçer; bu yüzden onun Rum asıllı ve devşirme olduğu tahmin edilmektedir. Böyle bir köken, Lâdik emirlerinden gelen bir babayla bağdaşmaz. Hangisinin doğru olduğu bu çalışmada belirlenemedi.

Yörgüç Paşa'nın Rum beylerbeyliği yıllarında Karakoyunlu askerlerinin Tokat çevresini yağmalaması üzerine, kaynaklarda Anadolu Beylerbeyi Timurtaşoğlu Umur Bey'in Tokat'a gönderildiği yazılır. Hüsameddin'in Umur Bey'i 826'da [1422-23] öldüğüne göre, bunların aynı kişi olduğuna dair bir işaret yoktur ve olması da güç görünür; bu da bir çıkarımdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 374–374. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler