Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 372 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalıdır. Oğuzhânlı Dündâr Bey bin Oğuzhân Muhlis Paşa bin Baba İlyâs Horasânî mahdûmudur. Mecitözü taraflarında teneffüz ederek Hacı Kutluşâh ümerâsından oldu.
Ba’dehû Amasya hükümdârı Hacı Şâdgeldi Paşa ümerâsından olup Hacı Paşa’nın muvaffakiyetlerine çalışdı. 783’de Kadı Burhân Harbi’nde vefât etdi. Mahdûmları Karaman, Hasan Beyler’dir. Diğer mahdûmu Yahyâ Bey de ma’rufdur.
Amasyalıdır. Oğuzhanlı Dündâr Bey'in oğludur; Dündâr Bey, Oğuzhan'ın oğludur, Oğuzhan Muhlis Paşa'nın oğludur, Muhlis Paşa da Baba İlyâs-ı Horasânî'nin oğludur. Mecitözü yöresinde yaşayıp Hacı Kutluşah'ın emirlerinden oldu.
Daha sonra Amasya hükümdarı Hacı Şâdgeldi Paşa'nın emirlerinden olup Hacı Paşa'nın başarıları için çalıştı. 783'te [1381-82] Kadı Burhaneddin ile yapılan savaşta öldü. Oğulları Karaman ve Hasan Bey'lerdir. Diğer oğlu Yahyâ Bey de tanınmış biridir.
Maddedeki soy zinciri, Amasya yöresindeki Babaî hareketinin önderi Baba İlyâs-ı Horasânî'ye çıkar. Babaî ayaklanması II. Gıyâseddin Keyhüsrev döneminde (1237-1246) Selçuklu iktidarına karşı yapılmıştı. Hüsameddin'in başka bir maddesini aktaran bir çalışmaya göre Emir Muhliseddin Musa Paşa, Baba İlyâs'ın oğludur; Kayseri ve Konya'da emirlik yapmış, 703'te [1303] Mısır'a kaçmış ve 709'da [1309] orada, Kus şehrinde ölmüştür. Oğlu Oğuzhan Bey (Emir Zâhireddin), babasının ölümü üzerine Anadolu'ya dönmüş, Amasya'da nüfuz kazanmış, 719'da [1319] Çobanoğlu Timurtaş Bey'e bağlanmıştır. Aynı kaynağa göre 744'te [1343] Amasya'nın büyük emiri Torumtayoğlu Yakub Şah'ın öldürülmesine sebep olduğu gerekçesiyle Torumtayoğulları tarafından ortadan kaldırılmıştır; çocuklarına "Oğuzhanlılar" denmiş, oğlu Dündâr Bey'dir.
Bu aktarım, maddedeki zincirin ("Dündâr Bey bin Oğuzhan Muhlis Paşa bin Baba İlyâs") nasıl okunacağını da gösterir: Oğuzhan, Muhlis Paşa'nın oğludur ve ayrı bir kişidir. Yukarıdaki çevirinin bu okumayı seçmesi, bu aktarımla uyumlu olduğu içindir; Hüsameddin'in ibaresi tek başına iki biçimde de anlaşılabilir. Aynı çalışma, Oğuzhan'ın Mecitözü'nün batısında büyük bir çiftliğinde oturduğunu da bildirir; Evliyâ Bey'in Mecitözü yöresiyle bağlantısı bununla örtüşür.
Maddede adı geçen savaş, Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ile Sivas'ta güç kazanan Kadı Burhaneddin arasındaki çarpışmadır. Şadgeldi, Kadı Burhaneddin'e daha önce iki kez üstün gelmişti; ancak Kadı Burhaneddin Sivas emirliğini ele geçirdikten sonra Şadgeldi'yi ortadan kaldırmayı tasarladı, onun aleyhinde propaganda yaptı ve askerleri arasında ayrılık çıkarmaya çalıştı. Ramazan 783'te [Kasım-Aralık 1381] iki ordu Tokat'ta karşılaştı. Birçok beylik Şadgeldi'ye yardım sözü vermişti, ancak hiçbiri asker göndermedi. Şadgeldi yenildi ve öldürüldü, Amasya'da Halfet Gazi Mezarlığı'na gömüldü; türbesi bugün de ayaktadır. Hüsameddin, Evliyâ Bey'in bu savaşta öldüğünü yazar; ölüm yılı, kaynaklardaki savaş tarihiyle uyuşur.
Maddede geçen "Hacı Kutluşah" ile "Hacı Şadgeldi Paşa", babası ve oğlu olarak Amasya emirleridir. "Hacı Paşa" adıyla anılan kişinin Şadgeldi olması, adların benzerliğinden çıkarılmış bir ihtimaldir; metin bunu açıkça belirtmez. Evliyâ Bey'in oğulları Karaman, Hasan ve Yahyâ Bey hakkında başka bir kayıt bulunamadı.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar