Bir altın tarak, Karadağ'ın üstüne ısmarlanmıştır: türkünün fişe geçen tek dizesi bu küçük sipariş sahnesiyle açılır. Onu söyleyen Bektaş Yıldız, derleme heyeti 9 Temmuz 1943'te Gümüşhacıköy'e uğradığında ona sekiz parça okumuştur; adı Gümüşhacıköy'e bağlı Akpınar köyüyle birlikte geçer. Yıldız'ın o gün okuduğu parçalardan biri TRT repertuvarına girmiş, bu türkü ise yalnız katalogdaki künyesiyle kalmıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri ve tarihi: Gümüşhacıköy, 9 Temmuz 1943
  • Kaynak kişi: Bektaş Yıldız; icracı dizininde memleketi Gümüşhacıköy'ün Akpınar köyü
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı (Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen)
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), sıra 3700
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1132/B-1
  • Tür: türkü
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT bağlantısı yok; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Karadağ üstüne ısmarladım bir altın darak

"Darak" tarağın yöre ağzındaki söyleyişidir, "ısmarlamak" da bir şeyi birine yaptırmak ya da getirtmek üzere söylemektir. Dize "Karadağ'ın üstüne bir altın tarak ısmarladım" diye okunur. Altın tarağın kimin için istendiği, Karadağ'ın hangi dağ olduğu tek dizeden çıkmaz; katalog da bu adı açıklamaz. Tarağın hikâyesini sürdürecek dizeler de, ezginin notası da basılmamıştır. Fiş, 1970'lerde Nida Tüfekçi ile Yücel Paşmakçı'nın gözetiminde TRT'ye kopyalanan fişler arasındadır; Yıldız'ın sesini taşıyan 1132 numaralı plak ise eski Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi'nin bugün Hacettepe Üniversitesi'ndeki koleksiyonunda bulunur.

Hikâyesi

Akpınar'da ya da Gümüşhacıköy çevresinde bu türküye bağlanan bir yakılış anlatısı yazıya geçmemiştir; kimin ağzından, ne vesileyle söylendiği de belli değildir.

Müzikal Özellikleri

Dizi ve usul hakkında bir kayıt bulunmuyor; plak ise baştan sona tek bir sese ayrılmıştır. 1132 numaralı plağın dört kaydının dördü de Bektaş Yıldız'ındır: A yüzünde "Fadimem" ile "Toḫadıñ Mezerliği", B yüzünde bu türkü ve "Neykerim (Bozuḫ)".

Okuyanlar ve Kayıtlar

Yıldız'ın 1943 sesi, türküden bugüne ulaşan tek kayıttır. Aynı plağın A yüzündeki "Toḫadıñ Mezerliği" TRT repertuvarına Tokat'ın Mezerliği olarak girmiştir. Yıldız'ın kaynak kişi sayıldığı ikinci TRT eseri Bana Cevreyleyip Geyip Dokunma'dır; repertuvar künyesi onu da Akpınar'a bağlar. Gümüşhacıköy, ilin öbür ilçeleriyle birlikte Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında da yer alır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar