Başlık Kırkları anar, fişe geçen tek dize ise bir güzelden söz eder: "Bir güzel gördüm kare." Gümüşhacıköy'ün Halas köyünden Kazım Aygül'ün 9 Temmuz 1943'te okuduğu bu semahta iki ucun nasıl birleştiğini katalog göstermez, çünkü metnin geri kalanı hiçbir yayına girmemiştir. Aynı gün aynı kasabada Bektaş Yıldız'dan da "Gırklar Zamahı" adıyla başka bir semah alınmıştır; ikisi fişlerde ayrı kayıtlardır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarının Amasya bölümünde bulunmaz
  • Kaynak kişi: Kazım Aygül (saz; doğum rumî 1318, yani 1902-1903; rençber; Gümüşhacıköy, Halas köyü)
  • Derleme yeri ve tarihi: Gümüşhacıköy, 9 Temmuz 1943
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti (Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen)
  • Tür: semah ("zamah" fişteki söylenişidir)
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim olarak kayıtlı
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1135/B-1
  • Kaynak yayın ve bağlantı: Kaya kataloğu, sıra 3714; tezin tam metni. TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Bir güzel gördüm kare

Dizenin ilk üç kelimesi bugünkü dille de açıktır: "Bir güzel gördüm." Sondaki "kare" ise iki türlü anlaşılabilir; "kara"nın yöre söyleyişiyle yazılmış biçimi sayılırsa güzelin kara saçını ya da gözünü anlatan bir sıfat olur, ama tek dizeden bu okumayı kesinleştirmek mümkün değil. Ezginin notası da yayımlanmamıştır; ses kaydı konservatuvarın derleme plakları arasında, 1135 numaralı plağın B yüzünün başındadır.

Hikâyesi

Halas'ta bu semahın hangi cemlerde döndüğü bilinmez; Aygül'ün onu kimden öğrendiği de. Katalogun icracı listesi bu okuyucu için yalnız doğum yılını, rençberliğini ve köyünü verir; başka okuyucular için doldurulan not sütunu onun satırında boştur. Yakılışına dair bir anlatıya da yayımlanmış kaynaklarda rastlanmıyor.

Müzikal Özellikleri

Katalog makam ve usul yerine yalnız çalgıyı kaydeder: Aygül kayıtta sazını kullanmıştır ve bu bilgi köşeli ayraç içinde verilir. Semahın ardından plağın B yüzünde Aşir Sirke'nin Nesimî'ye bağlanan "Gül Türküsü" gelir, A yüzü ise Aygül'ün "Livana" oyun havası ile adı okunamayan bir türküsünü ve Sirke'nin iki parçasını taşır. Bektaş Yıldız'ın aynı günkü semahı 1134 numaralı plağın A yüzünü baştan sona kaplar; iki semahın ezgi bakımından birbirine yakın olup olmadığı fişlerden çıkarılamaz.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Semah yalnız Aygül'ün plağından bilinir. Kazım Aygül o gün semahtan mersiyeye, güzellemeden oyun havasına uzanan sekiz parça okumuştur; kaynak kişisi olduğu iki türkü TRT repertuvarına geçmiştir, bunlardan biri Yazı Yazdım Sokuya'dır. Plakta semahı izleyen "Gül Türküsü" ise Sabahtan Uğradım Pir Divanına adlı sayfada anlatılmıştır. Gümüşhacıköy'ün ve öbür ilçelerin ezgilerini bir arada görmek isteyen okur Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısını açabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar