Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Yüz yirmi dört bin nebinin sesi
Sesini duyanlar çeker yası
İsmi Azam ol Ali’nin duası
Okuyanlar mahrum kalmaz inşallah
Nice nebi veli göçtü bu handan
Sevenleri biz de serveriz candan
Alış veriş etmek biz her dükkandan
Erenler verdiğin almaz inşallah
Erenlerin kavli birdir iki olmaz
İkilikte kalan menzile eremez
Nara atsalar şu canım yanmaz
Ali’yi sevenler ölmez inşallah
“Muti kable ente mute” ermişiz
Ölmeden evvelin bir kez ölmüşüz
Biz bu hana üç beş defa gelmişiz
Baki ıkrar fani olmaz inşallah
Elüstü bezminde bir ıkrar verdik
Gahi akıllandık gâhi deli olduk
Sultan Veyis ile Yemen’den geldik
Sırrımıza kimse ermez inşallah
Aşığın çektiği aşk belasıdır
Hitabından gelen Hak nidasıdır
Kendini bilmeyen Hakk’a asıdır
Böyle güruhlara salmaz inşallah
KUL FAKIR’ım başa gelen ne haldır
Hakkında ferman var işin de zordur
Balım Sultan düşmüşleri sen kaldır
Bize bühtan eden onmaz inşallah

Günümüz Türkçesiyle

1. Yüz yirmi dört bin peygamberin sesi; o sesi duyanlar yas tutar. İsm-i Azam olan Ali'nin duasını okuyanlar inşallah mahrum kalmaz.

2. Nice peygamber, nice veli bu dünya hanından göçtü; biz de onları sevenleri candan severiz. Üçüncü dize eksik ya da bozuk görünür; her dükkândan alışveriş etmeyiz, yalnız erenlerin kapısından alırız anlamında okunabilir. Erenler verdiklerini inşallah geri almaz.

3. Erenlerin sözü birdir, iki olmaz; ikilikte kalan menzile eremez. Ateşe atsalar şu canım yanmaz; Ali'yi sevenler inşallah ölmez.

4. "Ölmeden önce ölünüz" sırrına ermişiz; ölmeden önce bir kez ölmüşüz. Biz bu hana üç beş defa gelmişiz; kalıcı olan ikrar inşallah yok olmaz.

5. Elest meclisinde bir ikrar verdik; kâh akıllandık, kâh deli olduk. Sultan Veysel Karanî ile Yemen'den geldik; sırrımıza inşallah kimse ermez.

6. Âşığın çektiği aşk belasıdır; ona gelen hitap Hakk'ın sesidir. Kendini bilmeyen Hakk'a isyan etmiştir; Hak bizi inşallah böyle topluluklara salmaz.

7. Ben Kul Fakır'ım, başa gelen ne hâldir; hakkında ferman var, işin de zordur. Balım Sultan, düşmüşleri sen kaldır; bize iftira eden inşallah iflah olmaz.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Deyiş yedi dörtlükten oluşan bir koşmadır. Her dörtlük "inşallah" redifiyle biter; redifin önündeki "kalmaz, almaz, ölmez, olmaz, ermez, salmaz, onmaz" kelimeleri olumsuz geniş zaman ekiyle ses birliği kurar. Ölçü on birli hecedir, ama yedi dize on ya da on iki hece tutar; söyleyişte hecelerin uzatılıp kısaltılmasıyla giderilen bu farklar halk şiirinde sık görülür. Hece sayımı bizimdir. Mahlas son dörtlükte geçer.

Anlam ve Söz Sanatları

Deyiş, Alevî-Bektaşî inancının temel kavramlarını bir ikrar gibi art arda sıralar. Yüz yirmi dört bin nebi, halk inancında Âdem'den Muhammed'e gelen bütün peygamberlerin sayısıdır. "İsm-i Azam", Tanrı'nın en büyük adıdır; deyiş onu Ali'nin duasıyla birleştirir. "Erenlerin kavli birdir iki olmaz" ve "İkilikte kalan menzile eremez" dizeleri, yolda ikiliği bırakıp birliğe ermenin önemini anlatır.

Dördüncü dörtlük deyişin en çok alıntılanan yeridir. "Mûtû kable en temûtû", yani "ölmeden önce ölünüz" sözü tasavvuf geleneğinde hadis olarak aktarılır ve nefsin isteklerinden kurtulmayı anlatır. İsa Çolaker bu dörtlüğü aktarırken ölmeden önce ölme hakikatinin bu kadar güzel anlatılmasına dikkat çeker ve "Biz bu hana üç beş defa gelmişiz" dizesini dünyayı sıradanlaştıran, onun çok sevilecek bir yer olmadığını söyleyen bir söz olarak okur. Bu dize Alevî-Bektaşî şiirindeki devriye düşüncesini, yani ruhun varlık mertebelerinde dolaşıp yeniden geldiği inancını da hatırlatır; bu bağlantı bizim yorumumuzdur.

Beşinci dörtlükte "Elestü bezmi", Tanrı'nın ruhlara "Ben sizin Rabbiniz değil miyim" diye sorduğu ve ruhların "Evet" dediği ezel meclisidir; Alevî ikrarı bu ilk sözün yenilenmesi sayılır. "Sultan Veyis ile Yemen'den geldik" dizesi, Hz. Peygamber'i görmeden seven Veysel Karanî'ye bağlılığı dile getirir. Son dörtlükteki "Hakkında ferman var" sözünün kime ve hangi olaya işaret ettiği bilinmiyor; âşık burada Balım Sultan'dan düşmüşleri kaldırmasını ve iftiracılara karşı yardım diler.

Kaynakça

Kitaplar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar