Bu "Kürt Halayı"nın kaydında iki zurnacının adı geçer, bir davulcunun adı geçmez. Konservatuvar heyetinin 1943 Temmuz'unda Amasya'da plağa aldığı bu sözsüz oyun havası için katalog yer olarak yalnızca "Amasya ili" diyebilir; ayın hangi günü çalındığı da fişten okunamamıştır. Çalanlardan Mustafa Kılıç, Amasya merkeze bağlı Aşağıabdal köyündendir. Eşlikçisi Veli Döngel'in memleketi ise fişte boş bırakılmıştır. Halay TRT repertuvarının Amasya bölümünde yer almaz ve notası da basılmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değil
  • Kaynak kişiler: Mustafa Kılıç (zurna; doğum rumî 1328, yani 1912-1913; Amasya merkez, Aşağıabdal köyü; mesleği fişte belirtilmemiş) ve Veli Döngel (zurna; doğum rumî 1317, yani 1901-1902; çiftçi; memleketi fişte yok)
  • Derleme yeri ve tarihi: Amasya ili (yerleşim belirsiz), Temmuz 1943; gün belirsiz
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Tür: oyun havası (halay), sözsüz
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Arşivdeki yeri: eski Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi, plak 1112/A-2
  • Kaynak yayın ve bağlantı: Kaya kataloğu, sıra 3615; tezin tam metni. TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Katalog bu kayıt için addan başka bir dize vermez; halay bir çalgı havası olarak kaydedilmiştir. Ses, Folklor Arşivi'nin 1112 numaralı plağının A yüzündedir; arşiv bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'ndadır ve Kaya'nın kataloğu hazırladığı yıllarda araştırmacılara açılmamıştı.

Yöre Aidiyeti

Halay adını Kürt oyun geleneğinden alır ve Amasya'yı hiçbir biçimde anmaz; yöreye ait sayılması bu yüzden tartışmalıdır. Elimizdeki tek belge olan katalog, kaydın Amasya ilinde ve Amasyalı bir zurnacıyla yapıldığını söyler, o kadar. Halayın yörede ne sıklıkla çalındığına, kimden öğrenildiğine ya da adın neden böyle konduğuna dair fişte tek satır yoktur. Aynı ikilinin çaldığı öbür parçanın adı da "Turhal Halayı"dır; Veli Döngel'in Cuma Nacak'la çaldıkları arasında ise "Tokat Oyun Havası" ile "Amasya Üç Ayak ve Yeldirmesi" yan yana durur. Zurnacıların dağarında başka yerlerin adını taşıyan havaların bulunması, bu adların havanın geldiği yeri ya da tarzını gösterdiği izlenimini verir, ne var ki fişler bunu açıklamaz. Merzifon'da Osman Keleş ile Hüseyin Duran'ın çaldığı aynı adlı halay ise fişte ağırlama, yanlama ve yeldirme diye üç bölümüyle yazılıdır; bu kayıtta böyle bir bölüm adı geçmez ve ikisinin aynı ezgiden gelip gelmediği plaklar dinlenmeden anlaşılamaz.

Hikâyesi

Kaydın kendisi bile tam yerine oturmaz. Kaya'nın açıkladığına göre katalogda bir kaydın ilin hangi yerleşiminde yapıldığı anlaşılamadığında "Aydın ili", "Bursa ili" gibi genel bir ad kullanılmıştır; buradaki "Amasya ili" de heyetin 4-6 Temmuz arasında Amasya, Zigala ve yeniden Amasya'da geçen günlerinden hangisine ait olduğu çözülemeyen bir oturumu gösterir. Halayın yakılışına ya da yörede hangi düğünlerde, hangi sırayla oynandığına dair basılı bir anlatı da bulunmuyor.

Müzikal Özellikleri

Makamı, usulü ve bölümleri yazılmamıştır. Katalogun icracı listesinde iki çalgıcının karşısına da zurna yazılıdır ve bu listede yalnız kayıtta kullanılan çalgılar gösterildiğine göre halay iki zurnayla çalınmış olmalıdır. Plağın A yüzünde üç oyun havası art arda sıralanır: önce Cuma Nacak ile Veli Döngel'in "Bildiş ve Yeldirme"si, ardından bu halay, sonra yine Nacak ile Döngel'in "Tokat Oyun Havası". "Turhal Halayı" aynı plağın B yüzünün üçüncü sırasındadır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Halay, 1943'teki bu plaktan başka bir kayıtla bize ulaşmamıştır. Plak yüzünde hemen önünde duran "Bildiş ve Yeldirme" TRT repertuvarına Bildiş Oyun Havası adıyla girmiştir; Veli Döngel'in Cuma Nacak'la çaldığı Amasya Üç Ayak ve Yeldirmesi de ayrı bir sayfada anlatılır. Amasya'nın oyun havalarına, türkülerine ve uzun havalarına Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısı topluca yer verir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar