Bu türküyü Amasya'da üç şehirli birlikte plağa okudu: tuhafiyeci Abdullah Çakırer, belediye kâtibi Muhlis Orçun ve kayıtta keman çalan boyacı Muharrem Sorgu. Fişe geçen ilk dizesi "Mendilim var mendilden"dir. Konservatuvar heyetinin şehirdeki ilk gününe, 4 Temmuz 1943'e ait olan kayıt, iki gün önce Zile'de doldurulmaya başlanmış bir plağın B yüzünün son sırasına düşmüştür. Türkü TRT repertuvarına girmemiş, sözleri de basılmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değil
  • Kaynak kişiler: Abdullah Çakırer (doğum rumî 1320, yani 1904-1905; tuhafiyeci), Muhlis Orçun (doğum rumî 1326, yani 1910-1911; belediye kâtibi), Muharrem Sorgu (keman; doğum rumî 1321, yani 1905-1906; boyacı); üçü de Amasya merkezden
  • Derleme yeri ve tarihi: Amasya, 4 Temmuz 1943 (yer ve tarih katalogda köşeli ayraç içinde)
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Tür: türkü
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1104/B-4
  • Kaynak yayın ve bağlantı: Kaya kataloğu, sıra 3572; tezin tam metni. TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Mendilim var mendilden

Dizenin kelimeleri bugünkü dille de anlaşılır; ne var ki "mendilden" sözünün neyi anlattığı, bir mendili ötekinden mi ayırdığı yoksa bir tekerlemenin ya da mâninin girişi mi olduğu, devamı olmadan söylenemez. Notası da hiçbir yerde yayımlanmamıştır. Ses kaydı Folklor Arşivi'nin 1104 numaralı plağındadır; katalogdaki ilk dize ise fişin TRT'deki kopyasından okunmuştur.

Hikâyesi

Türkünün yakılışına dair bir rivayet kayda geçmemiştir. Bilinen, heyetin yolculuğudur: Tokat, Reşadiye, Niksar ve Zile'de çalışıldıktan sonra 4 Temmuz'da Amasya'ya varılmıştır. 1104 numaralı plağın A yüzü 2 Temmuz'da Zile'de Ahmet Temiz'den alınan "Şu Gelen Göçe Benzer", "Alim" ve "Limon Attım" ile dolmuş, B yüzü iki gün sonra Amasya'da kullanılmıştır. Kaya'ya göre plakların boş kalan bölümleri sonraki kayıtlarda kullanılırdı; bir plağın ilk ve son kayıtları arasına birkaç gün girebilmesi bundandır.

Müzikal Özellikleri

Makam ve usul yazılmamıştır, çalgılar ise kısmen bellidir. İcracı listesinde çalgı yalnız Muharrem Sorgu için yazılıdır, o da keman. Çakırer ile Orçun'un satırında çalgı sütunu boştur; türküyü bu ikisinin okuduğu, Sorgu'nun kemanla eşlik ettiği sonucuna varılabilir, ama fiş seslerin dağılımını belirtmez. Plağın B yüzünde türküden önce Sorgu'nun Sabri Tınaztepe ile çaldığı üç hava sıralanır: "Üsküp", "Paçalı" ve "Sarhoş Havası".

Okuyanlar ve Kayıtlar

Mendil türküsü, 1943'teki bu üçlü icradan sonra bir daha kaydedilmiş görünmüyor. Aynı üç kişinin bir sonraki plağı açan "Amasya Dağları" TRT repertuvarına Amasya'nın Dağları olarak girmiştir; Çakırer ile Orçun'un üçüncü kaydı da Çakallar'dan İner Vermiş Kömürü adıyla repertuvardadır. Sorgu ile Tınaztepe'nin Paçalısı da TRT'ye geçen havalar arasındadır. Şehir türkülerinin yörenin bütün ezgileri içindeki yeri Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar