Fişe geçen dizenin dört kelimesinden üçü, derleyicilerin yöre söyleyişini kâğıda geçirmek için başvurduğu işaretleri taşır: "Hagiygat rahine eréyim derseñ." Kazım Aygül'ün 9 Temmuz 1943'te Gümüşhacıköy'de okuduğu bu mersiye, hakikat yoluna ermek isteyene seslenir. Kimin ardından ya da hangi olay için söylendiği ise bu tek satırdan belli olmaz; metnin geri kalanı yayına girmemiştir.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değil
  • Kaynak kişi: Kazım Aygül (saz; doğum rumî 1318, yani 1902-1903; rençber; Gümüşhacıköy, Halas köyü)
  • Derleme yeri ve tarihi: Gümüşhacıköy, 9 Temmuz 1943
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Tür: mersiye
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim olarak kayıtlı
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1134/B-1
  • Kaynak yayın ve bağlantı: Kaya kataloğu, sıra 3707; tezin tam metni. TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Hagiygat rahine eréyim derseñ

Günümüz Türkçesiyle: "Hakikat yoluna ereyim dersen." "Rah" Farsçada yol demektir. "Gy", "é" ve "ñ" gibi ayrıntıları okurken bir şeyi akılda tutmak gerekir: Kaya, Muzaffer Sarısözen'in 1937'deki ilk derlemede yöre ağzı için belirlediği işaretlerden bilgisayar karakterleri arasında bulunmayanları yakın karşılıklarla değiştirdiğini belirtir. Mersiyenin notası da basılmamıştır. Sesin kendisi, 1134 numaralı plağın B yüzünün ilk sırasındadır.

Hikâyesi

Fiş, parçanın türünü "mersiye" diye adlandırmakla yetinir; Aygül'ün onu kimden öğrendiğini, Gümüşhacıköy'de hangi toplantılarda okunduğunu söylemez. Yayımlanmış kaynaklarda bir yakılış hikâyesi ya da yöre anlatısı da bulunmuyor.

Müzikal Özellikleri

Makamı ve usulü kayıtlı değil. Plağın A yüzünü baştan sona Bektaş Yıldız'ın "Gırklar Zamahı" kaplar; Aygül'ün mersiyesi B yüzünü açar, onu yine Aygül'ün "Meyrem Oyunu" ile "Parçalı"sı izler. Böylece aynı yüzde bir mersiye ile oyun ve türkü yan yana düşmüştür. Aygül'ün kayıtta sazını çaldığı icracı listesinden anlaşılır; mersiyeyi sazla mı, sazsız mı okuduğunu ise fiş ayrıca belirtmez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Mersiyeyi Aygül'ün sesinden başka bir kayıttan tanımıyoruz. 1943 gezisinde Amasya'da "mersiye" başlığıyla iki kayıt daha alınmıştır: Zigala'da Davut Aslan'la köylüsü Mehmet İnan'ın Garip'ten okuduğu mersiye TRT repertuvarında Kaf u Nun Hitabı İzhar Olmadan adını taşır; Mehmet Hulusi Er'in "Peygamberin Medhiyesi"nin başlığında da ayraç içinde mersiye yazılıdır. Aygül'ün Pir Sultan Abdal'a bağlanan deyişi Ben de Şu Dünyaya ayrı bir sayfada anlatılmıştır. İlçelerin ezgilerine toplu olarak Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısından bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar