"Neylersin"den bugün okunabilen iki dize mahlas beytidir: şair kendine Fedaî diye seslenir ve gerçeğin gözünün gördüğünü söyler. Deyiş, Burhan Özbakır ile S. T. Sünbül'ün Amasya Belediyesi'nce basılan Amasya Türküleri kitabının 152. sayfasında yer alır. Haluk Yücel, 2023'te yöre türkülerinde Alevi-Bektaşi izlerini ararken bu iki dizeyi "erenler" kavramının örneği olarak aktarmıştır. İncelediği kırk türküden altısında bu inanca ilişkin söyleyişler bulan Yücel, "Neylersin"i o altı eserden biri olarak sayar.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında yer almaz
  • Yöre: Amasya
  • Tür: deyiş
  • Kaynak kişi, derleyen, derleme tarihi: aktaran makalede verilmemiş
  • Makam, usul: bilinmiyor; Yücel'in müzikal çözümlemeleri bu eseri kapsamaz
  • Söz: mahlas Fedaî; şairin kimliği kaynakta belirtilmez
  • Müzik: bilinmiyor
  • Kaynak yayın: Burhan Özbakır ve S. T. Sünbül, Amasya Türküleri, 2010, s. 152 (Yücel 2023'ün aktarımıyla)
  • Bağlantı: TRT bağlantısı yok; Yücel'in 2023 makalesi

Sözleri

Ey Fedaî! Görür gerçeğin gözü,
Erenler seçerler sıyrıyı, yüzü.

Deyişin kalan dizelerine ulaşılamadı; kitabın kendisi görülemedi, Yücel de yalnız bu iki dizeyi verir. Şairin kimliği belli olmadığından ve 1956 sonrasında ölmüş ya da yaşayan bir kişi olma ihtimali bulunduğundan, burada da makalenin aktardığı iki dizeyle yetinilmiştir. İlk dize "gerçeğin gözü görür" der: gerçek ehlinin, yani hakikate ermiş kişinin gözü görür. İkinci dizede "sıyrı" kelimesini kaynak açıklamaz. Kelime "sırrı" diye okunursa anlam şöyle olur: erenler sırrı da yüzü de, yani içi de dışı da ayırt ederler. Bu okuma bir öneridir; dizedeki yazım başka bir kelimeye de işaret ediyor olabilir.

Hikâyesi

Deyişin hangi vesileyle söylendiği yayımlanmış kaynaklarda geçmiyor; mahlası taşıyan Fedaî'nin kimliği de belgelenmiş değil. Amasya'da bu mahlası kullanmış iki şair bilinir: Yassıçallı Hak âşığı Fedâî Baba (1855-1940) ve Sarımeşe köyünden Ozan Fedaî (Fedai Koç, 1956-2024). Deyişin bunlardan birine ait olduğunu söyleyen bir kaynak yoktur; Fedâî Baba'nın sayfasında yer alan yirmi şiirde de bu dizeler geçmez.

Müzikal Özellikleri

Yücel'in 2023 makalesi müzikal çözümlemeyi yalnız TRT repertuvarındaki dört eser üzerinde yapar: "Selâm Verdik Kadem Bastık", "Geldiğiniz Evler Dol'olsun Nurdan", "Kaf u Nun Hitabı İzhâr Olmadan" ve "Sabahtan Uğradım". Kitaptan alınan "Neylersin" ile "Ninni" bu çözümlemelerin dışında kalır. Deyişin hangi makamda, hangi usulle okunduğu bu yüzden bilinmiyor.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Yücel, 2023 çalışmasının verilerini TRT Türk halk müziği arşivinden, TRT Müzik Dairesi'nce hazırlanan bir Amasya türküleri CD'sinden ve Amasya Belediyesi'nin bastığı Amasya Türküleri kitabından topladığını belirtir. "Neylersin"in kaynağı kitaptır; bir ses kaydına ya da okuyucuya dair bilgi verilmez. Kitapta deyişin kimden derlendiğinin yazılıp yazılmadığı da görülemedi. Yöredeki âşık geleneği ve Alevi-Bektaşi ezgileri Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında da anılır.

Kaynakça

  • Haluk Yücel, "Amasya Yöresi Türkülerinde Alevi-Bektaşi Unsurları ve Bu Eserlerin Müzikal Analizleri", Online Journal of Music Sciences, 8(2), 2023, s. 260-279 (kullanılan: s. 262, 265, 267-277). https://dergipark.org.tr/tr/pub/ojomus/article/1408681
  • Burhan Özbakır ve S. T. Sünbül, Amasya Türküleri, Amasya: Amasya Belediyesi, 2010, s. 152 (Yücel 2023'ten aktarılmıştır; doğrudan görülmedi).

Çevrimiçi kaynaklar