Özgün Metin

Vezin: Mef‘ûlü Mefâ‘îlü Mefâ‘îlü Fe‘ûlün

Nâkûs-ı dilin sûzişiyle hüsn sesi var
Zevk eylesün ol kãfile beyle ceresi var
Sabr eylemez âh eylemeden bülbül-i şeydâ
Firkatde eger gülbün-i güldân kafesi var
Agyâr dil-âzârsız olmaz kûy-ı cânân
Zîrâ tikeni bâğ-ı gülün hâr u hasi var
Degmiş yine ol kâkül-i gülbûy nigâra
Kim peyk-i sabânın bu gün ‘anber nefesi var
Sûzişle bu mazmûn oku ey mutrib-i hoş-hân
Meyhâneme gelsün kimin ‘aşka hevesi var
Sûzân ider ‘aşk âteşine tâlib-i yâri
Dilber ocağından kimin ey dil kabesi var
Vehm eylemez erbâb-ı gönül leşker-i gamdan
Zîrâ ki anun mıstabada dâd-resi var
Zâhid gibi erbâb-ı gönül huşk-leb olmaz
Ceyhûnı anun Nîli Fırâtı Arası var
‘Âriflerin ey dil yed-i şeh-bâz ile oynar
Zâhidlerin aldanma elinde megesi var
Bî-şibh yiter matlaba dildâr işiginde
Her tâlib-i şeydânın eger mest kesi var
Nâz eylesün ol kimse ki meyhânede her dem
Bu Mîr Nigârî gibi bir büt-peresi var
Çekmez elem-i rûz-ı cezâ ehl-i cezâyam
Zîrâ sanemâ sen gibi feryâd-resi var
Gümnâm ola ser-defter-i ‘uşşâkdan ey cân
Terk eylese dil ‘aşkını tâ kim nefesi var

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönül çanının yanışında güzelliğin sesi vardır; o kervan zevk etsin, böyle bir çıngırağı var.

2. Divane bülbül âh etmeden sabredemez; ayrılıkta gül fidanının kafesi varsa. (Beyit yaklaşık anlaşılmıştır.)

3. Sevgilinin mahallesi gönül inciten rakiplerden boş olmaz; çünkü gül bahçesinin dikeni, çalısı çırpısı vardır.

4. (Rüzgâr) yine o gül kokulu kâküle değmiş olmalı ki sabâ ulağının bugün amber kokulu bir nefesi var.

5. Ey güzel sesli çalgıcı, bu mazmunu yanık yanık oku; kimin aşka hevesi varsa meyhaneme gelsin.

6. Ey gönül, aşk, sevgilinin ocağından bir kor almış olan talibini kendi ateşinde yakar.

7. Gönül ehli gam ordusundan korkmaz; çünkü onun meyhanenin sekisinde bir yardımcısı vardır.

8. Gönül ehli zahit gibi kuru dudaklı olmaz; çünkü onun Ceyhun'u, Nil'i, Fırat'ı ve Aras'ı vardır.

9. Ey gönül, ariflerin eli şahinle oynar; aldanma, zahitlerin elinde ise bir sinek vardır.

10. Her çılgın talibin bir sarhoş yoldaşı varsa sevgilinin eşiğinde şüphesiz muradına erer.

11. Meyhanede her an bu Mîr Nigârî gibi bir put tapıcısı olan naz etsin.

12. Ben ceza ehliyim, ama ceza gününün acısını çekmem; çünkü ey put güzeli, senin gibi bir imdada yetişenim var.

13. Ey can, gönül nefesi oldukça aşkını terk ederse âşıklar defterinin başından adı silinsin.

Edebî ve Tarihî Yorum

Gazelin coğrafyası sekizinci beyitte açılır. Gönül ehli, zahit gibi kuru dudaklı değildir, çünkü onun Ceyhun'u, Nil'i, Fırat'ı ve Aras'ı vardır. İlk üç ırmak divan şiirinde büyük sular olarak sık anılır: Ceyhun Orta Asya'nın Amuderya'sı, Nil Mısır'ın, Fırat Irak'ın ırmağıdır. Dördüncü ırmak ise Aras'tır ve bu ad listeye Nigârî'nin kendi memleketinden girer. Aras Karabağ'ın güney sınırını çizer; şairin doğduğu topraklar bu ırmağın kıyısına yakındır. Büyük ırmaklar arasında Aras'ın anılması, divanda Karabağ'ı ve Karadağ'ı anan başka gazellerle birlikte, Amasya'da yaşayan şairin memleketini hiç unutmadığını gösterir. Âşığın gözyaşları bu dört ırmak kadar boldur ve dudağı kurumaz.

Altıncı beyitteki "kabes" kelimesi, ateşten alınan kor parçası demektir ve Kur'an'daki Mûsâ kıssasını hatırlatır: Mûsâ uzakta bir ateş görünce ailesine "belki size ondan bir kor getiririm" demişti. Nigârî'nin divanında bu kıssa sık anılır. Bu beyitte sevgilinin ocağından kor alan talip, aşkın ateşinde yanar. İlk beyitte "nâkûs", kilise çanı, ile "ceres", kervan çıngırağı, birlikte kullanılır; gönlün yanışından çıkan ses, kervanı yola çağıran bir çan sesidir.

Dokuzuncu beyit ariflerle zahitleri av kuşlarıyla karşılaştırır: ariflerin eli şahinle oynar, zahitlerin elinde ise bir sinek vardır. Mahlas beytinde şair kendini meyhanenin "büt-perest"i, put tapıcısı olarak anar; güzelliğe tapan âşık için bu söz, divan şiirinde bir övünme sözüdür. Mahlastan sonra gelen iki beyitten ilki ceza gününü anar: âşık suçludur, ama sevgili gibi bir imdat edeni olduğu için korkmaz. Son beyit bir yemin gibidir: gönül nefesi oldukça aşkını bırakırsa âşıklar defterinin başından adı silinsin.

Kaynakça

  • Nigârî, Nigârî Dîvânı, haz. A. Azmi Bilgin, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2017 (e-kitap, Kültür Eserleri Dizisi 482), şiir 197, s. 125-126. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194361/nigari-divani.html

Çevrimiçi kaynaklar