Özgün Metin

Vezin: Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün

Kerem kıl ‘âşık-ı dîdâra bir lahza yeter nâz it
Niyazdârâna ihsân eylegil bezminde dem-sâz it
Eger düşvârdır terk ey sanem-sîmâ habîbâna
Yine rahm eylegil ger nâz idersen bârî birâz it
Beni rüsvây-ı ‘âlem kılgil söylesün her kim
Budur dîvâne-i bî-tâ cünûnân içre mümtâz it
Diler gönlüm dem-â-dem isterem kim güller açılsun
Sînemde ‘aks-i rûyundan nikâbın bir nefes bâz it
Mey-i la‘lin temennâsındadır her dem temennâsın
Kerem kıl söylesün şîrin açılsun tab‘ dil-bâz it
Müheyyâ eylegil bezmi ki ehl-i dil müheyyâdır
Ayağ al tîz getür âhengi çengi mutribâ sâz it
Sükân-ı kûyun içre ey habîbim lutf kıl bir yer
Nigârî bî-nevânı ‘âşıkãn içre ser-efrâz it
Ser-i kûyunda dildârın düşüp şâm u seher ey dil
Enîsin mûnisin yârın nigârın şâh-ı tannâz it
Gönül vir turre-i tarrâr kıl gel bir hevâ peydâ
Alup bir şeh-per-i pervâ pey-â-pey tîz pervâz it
Eger takrîr-i dil mümkin degül ahvâlini takdîm
Ola rahm eyleye ol serv-i nâzındır demî bâz it
Dilâ eş‘âr üslûbunda sa‘y it ol kadar tâ kim
Pesendîde-i ashâb-ı safâ ehl-i Şîrâzî it

Günümüz Türkçesiyle

1. Yüzünü görmek isteyen âşığa kerem et, bir anlık naz yeter; niyaz edenlere ihsan eyle, meclisinde onlarla yoldaş ol.

2. Ey put yüzlü, sevenler için nazı bırakmak zorsa yine acı; naz edeceksen bari biraz et.

3. Beni dünyaya rüsvay et, herkes "işte o eşi olmayan divane bu" desin; beni deliler arasında seçkin kıl.

4. Gönlüm her an güllerin açılmasını diler, isterim; göğsümde yüzünün yansıması olsun diye peçeni bir nefeslik aç.

5. Gönlün dileği her an la'l dudağının şarabıdır; kerem et, dudağın tatlı tatlı konuşsun, tabiat açılsın, gönül oynasın.

6. Meclisi hazırla, çünkü gönül ehli hazırdır; kadehi al, çabuk getir; ey çalgıcı, ahengi ve çengi çal.

7. Ey sevgilim, mahallenin sakinleri arasında bana bir yer lütfet; yoksul Nigârî'yi âşıklar arasında başı yüce et.

8. Ey gönül, sabah akşam sevgilinin mahallesinin başına düşüp yoldaşını, avuntunu, yârini, sevgilini nazlı bir şah et.

9. Gönül ver, hilekâr perçemi (sevmeye) gel, bir heves peyda et; tutku kanadının en güçlü tüyünü alıp peş peşe çabuk uç.

10. Gönlü anlatmak mümkün değilse hâlini ona sun; belki acır, o senin nazlı servindir, bir an yüzünü açar. (Beyit yaklaşık olarak anlaşılmıştır.)

11. Ey gönül, şiir üslubunda o kadar çalış ki safa ehlinin, Şiraz ehlinin beğendiği bir şair ol.

Edebî ve Tarihî Yorum

Son beyit, Nigârî'nin kendi şiiri için koyduğu ölçüyü söyler: şiir üslubunda o kadar çalışmalı ki "ashâb-ı safâ", safa ehli ve "ehl-i Şîrâz", Şiraz ehli beğensin. Şiraz, Fars şiirinin iki büyük adının, Hâfız ile Sa'dî'nin şehridir. A. Azmi Bilgin neşrinin girişinde, Nigârî'nin bir beyitte kendini Hâfız ve Hâcû-yi Kirmânî ile denk tuttuğunu, bir başkasında belagat sultanı saydığı Sa'dî'den nazar, sözü şeker gibi Hâfız'dan medet dilediğini belirtir. Bu gazelde ölçü daha alçakgönüllüdür: şair Şirazlılarla yarışmayı değil, onların beğenisini kazanmayı ister.

Gazelin ikinci beyti divan şiirinde sık görülmeyen bir mizah taşır. Sevgilinin nazı bırakması zor olabilir; âşık bunu anlar ve bir pazarlık yapar: naz edeceksen bari biraz et. Üçüncü beyitte ise rüsvaylık bir seçkinlik olarak istenir: âşık dünyaya rüsvay edilmek, deliler arasında "mümtâz", seçkin sayılmak ister. Melâmet tavrının divandaki pek çok örneğinden biridir.

Altıncı beyit bir meclis hazırlığını anlatır: gönül ehli hazırdır, kadeh getirilmeli, çalgıcı çenge başlamalıdır. Dokuzuncu beyitte gönle "şeh-per-i pervâ", tutkunun en güçlü kanat tüyü verilir ve peş peşe uçması söylenir. Gazelin dili baştan sona hareketlidir; hemen her beyit bir emirle biter ve "it" redifi bu emirleri taşır. Kafiye nâz ile açılır, Şîrâz ile kapanır; arada dem-sâz, birâz, mümtâz, bâz, dil-bâz, sâz, ser-efrâz, tannâz ve pervâz "-âz" sesini sürdürür.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar