Bu ninnide anne, çocuğu için Pîr İlyas'a üç mum yaktığını söyler ve ondan yavrusuna himmet bekler. İki dizeyi Haluk Yücel 2023'te, Burhan Özbakır ile S. T. Sünbül'ün Amasya Türküleri kitabından (s. 152) alıp makalesine koymuştur. Yücel onları Amasya türkülerinde "pîr" kelimesinin geçtiği üç örnekten biri olarak verir. Aynı yazar 2018'de Amasya türkülerini sınıflarken "Ninni" adlı bir eseri kırık hava ve 2/4'lük olarak saymıştır; iki kaydın aynı ninniyi gösterdiği kabul edilerek burada birlikte ele alınmıştır.
Künye
- Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında yer almaz
- Yöre: Amasya
- Tür: ninni; Yücel 2018'de kırık hava
- Usul: 2/4 (Yücel 2018, Tablo 6)
- Makam: bilinmiyor
- Kaynak kişi, derleyen, derleme tarihi: aktarımlarda yer almıyor
- Söz ve müzik: anonim
- Kaynak yayın: Burhan Özbakır ve S. T. Sünbül, Amasya Türküleri, 2010, s. 152 (Yücel 2023 aracılığıyla)
- Bağlantılar: TRT bağlantısı yok; Yücel 2023, Yücel 2018
Sözleri
Pîr İlyas'a üç mum yaktım,
Himmet etsin yavruma, ninni.
Bugünkü dille: Pîr İlyas için üç mum yaktım, yavruma manevi yardımını esirgemesin, ninni. "Himmet" bir ermişin dua ve feyizle yardım etmesi demektir. Yücel ninniyi bu iki dizeyle sınırlı tutar; kitap elimize geçmediği için devamı da okunamadı.
Amasya'da Pîr İlyas denince akla gelen ad, Halvetî yolunu şehre getiren şeyh Şücâeddin İlyas'tır; Pir İlyas ve Pirler'deki türbesi hakkındaki yazılarda onun hayatı ve kabri anlatılır. Ninnide anılan pîrin o olduğunu kaynak açıkça söylemez; adın şehirdeki bilinen karşılığı budur.
Hikâyesi
Ninninin kimden derlendiği ve nasıl söylendiğine dair bir anlatı aktarılmamıştır. Sözlerin anlattığı tek olay, annenin bir pîre adak olarak mum yakmasıdır. Mumun hangi vesileyle yakıldığı iki dizeden anlaşılmaz.
Müzikal Özellikleri
Ezgiye dair tek işaret 2018 usul tablosundadır: "Ninni" orada 2/4'lük sütunda durur. 2023 makalesinde Yücel nota çözümlemesini TRT repertuvarından seçtiği dört esere ayırmış, kitaptan aldığı ninniyi bunların arasına katmamıştır. Makamı ve ses alanı bu yüzden bilinmiyor.
Okuyanlar ve Kayıtlar
Ninninin bir okuyucusu, albümü ya da TRT kaydı belgelenmemiştir. Yücel, Alevi-Bektaşi söyleyişler bulduğu altı eserden yalnız "Neylersin" ile bu ninninin TRT repertuvarında değil, kitapta bulunduğunu not eder.
Derlemeler ve Varyantlar
Amasya'dan yayımlanmış ikinci bir ninni, Fatih Koca'nın 2015'te mevlidhan Hacı Asiye Akbaş'tan derlediği "Hicaz Ninni"dir. O da 2/4'lük yazılmıştır, ama sözleri farklıdır: "Bizi yoktan var etti / Hak habibine eyler hürmet" diye başlar, nakaratında da "Nenni Muhammedim nenni / Uyur can Ahmedim nenni" denir. Koca'nın notasında Pîr İlyas'ın adı geçmez. Kitaptaki ninninin tam metni görülmeden iki kaydın aynı ezgiye ait olup olmadığı söylenemez. Ninni, ağıt ve türkülerle birlikte yöre ezgilerinin geniş anlatımı: Yeşilırmak'ın Ezgisi.
Kaynakça
Akademik çalışmalar
- Haluk Yücel, "Amasya Yöresi Türkülerinde Alevi-Bektaşi Unsurları ve Bu Eserlerin Müzikal Analizleri", Online Journal of Music Sciences, 8(2), 2023, s. 260-279 (kullanılan: s. 264, 267-277). https://dergipark.org.tr/tr/pub/ojomus/article/1408681
- Haluk Yücel, "Amasya Türkülerinin Söz ve Müzik Unsurları Bakımından İncelenmesi", Sosyal Bilimler Dergisi / The Journal of Social Science, 5(22), 2018, s. 372-386 (kullanılan: s. 379, 382). https://sobider.com/files/sobider_makaleler/1988831788_4168 Haluk YÜCEL.pdf
- Fatih Koca, "Amasyalı Mevlidhân Hacı Asiye Akbaş Hanımefendi ve Kendisinden Derlenen Amasya İlâhîleri", Rast Müzikoloji Dergisi, 3(2), 2015, s. 930-952 (kullanılan: s. 937, 944). https://dergipark.org.tr/en/pub/rastmd/article/465817
Resmî kaynaklar
- Burhan Özbakır ve S. T. Sünbül, Amasya Türküleri, Amasya: Amasya Belediyesi, 2010, s. 152 (Yücel 2023'ten aktarılmıştır; doğrudan görülmedi).
Çevrimiçi kaynaklar
