Mehmet Hulusi Er'in 5 Temmuz 1943'te Zigala'da okuduğu Peygamber övgüsü, plağın tek bir bölmesine sığmamıştır. Katalog onu iki plak numarasıyla, 1109/A-1 ve 1109/A-2 olarak gösterir; Er'in o gün okuduğu dört parçadan iki bölmeye yayılan yalnız budur. Fişteki başlık da iki türün adını yan yana koyar: övgü anlamındaki "medhiye" ve parantez içinde, genellikle ağıt anlamında kullanılan "mersiye". İlk dizeden ötesi yayımlanmamış, ezgi de TRT repertuvarının dışında kalmıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresi altında bulunmaz
  • Kaynak kişi: Mehmet Hulusi Er; ziraatçi, fişteki doğum yılı rumî 1320, Amasya merkeze bağlı Ezine bucağının Uygur köyünden; çalgı hanesinde köşeli ayraçla "saz"
  • Derleme yeri ve tarihi: Zigala (bugün Aydınca) köyü, Amasya; yer adı katalogda köşeli ayraç içinde, tarih 5 Temmuz 1943
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı'ndan Halil Bedii Yönetken ve Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu, İTÜ, 2014; kayıt listesi sıra 3594
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1109/A-1 ve 1109/A-2
  • Tür: mersiye; Hz. Muhammed'e övgü
  • Makam, usul: fişte yok
  • Söz ve müzik: anonim olarak kayıtlı; başlıkta bir şair adı geçmez
  • Kaynak bağlantısı: TRT kaydı yoktur; Kaya'nın tezi (İTÜ açık erişim)

Sözleri

Katalog, fişten yalnız açılış dizesini aktarır:

Cemi dertlere derman Muhammet

"Cemi", Arapça kökenli "bütün, cümle" demektir; dize Peygamber'i bütün dertlerin dermanı olarak anar. Bu, başlıktaki medhiye nitelemesiyle örtüşür. Parantezdeki "mersiye" sözünün neden eklendiği ise fişte açıklanmaz. Medhiyenin devamı hiçbir baskıda yer almaz; iki bölmeye yayılan ses kaydı, Hacettepe'ye devredilen Folklor Arşivi'nde 1109 numaralı plaktadır. Zigala kayıtlarının fiş bilgileri ise TRT'de saklanan kopyalardan bilinir; Kaya, Amasya'nın da aralarında bulunduğu birkaç ilin özgün fişlerine erişilemediğini, bu illerin bilgilerinin sonradan hazırlanmış fişlerin fotokopilerinden alındığını belirtir.

Hikâyesi

Derleme ekibinin 5 Temmuz'u bütünüyle Zigala'da geçirdiği bilinir: heyet 4 Temmuz'da Amasya'da çalıştıktan sonra köye gitmiş, 6 Temmuz'da kente dönmüştür. Er'in medhiyeyi kimden öğrendiği, köyde hangi günlerde ya da toplantılarda okunduğu ise hiçbir yayında geçmez. Er'in memleketi fişte Uygur köyü olarak yazılıdır; Kaya'nın eklediği bucak bilgisine göre bu köy, Davut Aslan'la Mehmet İnan'ın köyü Girap gibi Ezine bucağına bağlıdır.

Müzikal Özellikleri

Kaydın süresi katalogda yazılmaz; elde olan, iki bölme numarasıdır. 1109/A-2 numarası katalogda bir kez daha geçer: Er'in hemen ardından okuduğu "Bayburt" türküsü de aynı bölmeye, ama soru işaretiyle yazılmıştır; Kaya soru işaretini doğruluğundan kuşku duyduğu bilgilerin yanına koyar. Dizi, usul ve ses genişliği hakkında fişte bir not yoktur. Er'in çalgı hanesindeki "saz" kelimesi köşeli ayraç içindedir ve medhiyenin sazla mı, yalnız sesle mi okunduğu ayrıca belirtilmez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Er, Zigala'da sırasıyla "Merhaba: Perişan göynümü sen inşad ettin", "Kızılırmak: Allah Allah dedik bindirdik ata", bu medhiye ve "Bayburt" kayıtlarını vermiştir. Kızılırmak adıyla kaydedilen türkü TRT repertuvarına 1893 numarayla girmiştir ve Allah Allah Dedik Ata Bindirdik sayfasında anlatılır; Bayburt da kendi sayfasında ele alınmıştır. Plağın aynı yüzünün sonunda Davut Aslan'la Mehmet İnan'ın okuduğu, fişte "Mersiye (Garip'ten)" diye geçen deyiş yer alır; o da repertuvara Kaf u Nun Hitabı İzhar Olmadan adıyla geçmiştir. Böylece aynı plak yüzünde "mersiye" adını taşıyan iki ayrı kayıt bulunur. Medhiyenin Er'den başka bir okuyucusu kayıtlara geçmemiştir. Köylerden kente uzanan Amasya ezgi dağarcığı, Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında bütün olarak ele alınır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar