Özgün Metin

Vezin: Fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün (remel)

‘Işkveş ey dil hemîşe zâr u giryân ol yüri
Bezm-i gamda her nefes ney gibi nâlân ol yüri
Gam degül bülbül gibi ‘uşşâkuñ aglarsa hezâr
Tek cihân bâgında sen gül gibi handân ol yüri
Zerreveş şevküñle çerh ursun turup ‘âşıklaruñ
Sen sipihr-i hüsnde hurşîd-i tâbân ol yüri
Çünki hâtem sendedür devrân hevâdâruñ olup
Sen hemân her kişvere hanum Süleymân ol yüri
Egme baş agyâra it ‘uşşâka istignâ‿‘arzuñı
Tek cihân bâgında sen serv-i hırâmân ol yüri
Çün ‘azîz-i Mısr-ı hüsn olduñ hemân şimden girü
Var Yûsuf gibi ol illerde sultân ol yüri
Olma her hâruñ Refîki gül yüzine ‘âlemüñ
Gonçeler gibi açıl tek pâk-dâmân ol yüri

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gönül, aşk gibi hep inleyip ağla; gam meclisinde her nefeste ney gibi inle, öyle yürü.

2. Âşıkların bülbül gibi binlercesi (hezâr: bin, bülbül) ağlarsa gam yeme; sen dünya bahçesinde gül gibi güleç ol.

3. Âşıkların senin hasretinle zerre gibi kalkıp dönsünler; sen güzellik göğünde parlayan güneş ol.

4. Mühür sende, devran da hevesli kulun olduğuna göre, hanım, sen her ülkeye Süleyman ol.

5. Rakiplere baş eğme, âşıklara istiğnanı göster (Pervâne’de: istiğnayı bırak); yeter ki sen dünya bahçesinde salınan servi ol.

6. Mısır’ın güzellik azizi olduğuna göre bundan böyle Yusuf gibi git, o ülkelerde sultan ol.

7. Refîkî der ki: ey âlemin gül yüzlüsü, her dikenin olma; goncalar gibi açıl, yeter ki eteği temiz kal.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şehzade Korkut’un Mısraı

Gazelin ilk beyti bir zemin mısraını neredeyse aynen tekrarlar. Pervâne Bey Mecmuası bu şiiri, başlıkta “Sulṭān Ḳorḳud bin Sulṭān Bāyezīd Ḫān” diye anılan Şehzade Korkut’un, yani şiirlerinde Harîmî mahlasını kullanan şairin “‘Işḳa uyduñ ey göñül ney gibi nālān ol yüri / Zülf-i dil-ber gibi var ḥāl-i perīşān ol yüri” matlalı gazelinin nazireleri arasında verir. Refîkî’nin matlaındaki “ney gibi nâlân ol yüri” ibaresi Korkut’un ilk mısraının sonuyla aynıdır. Mecma‘u’n-Nezâ’ir ise gazeli Kemalpaşazâde’nin “Gel göñül bâgına gir serv-i hırâmân ol yüri” gazelinin nazireleri arasına koyar. Ortak ibare Pervâne’deki kaydı güçlendirir; ama “ol yüri” redifli şiirlerin bir kısmı aynı çevrede birbirine cevap olarak yazılmış olabilir. Korkut’un şiirleri sitede kendi başlığı altındadır: Harîmî (Şehzade Korkut).

“Ol Yüri”

“Ol yüri” redifi, “ol da yürü”, “öyle ol ve devam et” anlamında bir emir ve teşviktir. Gazelin ilk beyti bu emri âşığın gönlüne, öbür beyitler ise sevgiliye yöneltir: âşıklar ağlarken o gül gibi gülsün, zerreler dönerken güneş olsun, Süleyman’ın mührüyle her ülkeye hükmetsin, Yusuf gibi Mısır’da sultanlığa yürüsün. İkinci beyitte “hezâr” kelimesi hem bin hem bülbül anlamına gelir; binlerce âşık bülbül gibi ağlar. Dördüncü beyitte sevgiliye “hanum”, hanım (benim hanım, hükümdarım) diye seslenilir. Son beyit mahlası bir hitap içine yerleştirir; “her dikenin olma” öğüdü, sevgilinin rakiplere açılmamasını, eteğini temiz tutmasını ister. Beşinci beyitte Mecma‘ metni “istignâ ‘arzuñı” (istiğnanı göster), Pervâne “istiġnāyı ḳo” (istiğnayı bırak) okur; iki okuma birbirinin tersidir.

Pervâne, güneş ve Yusuf beyitleri dışında gazelin bütününü verir. Dördüncü beyitte Pervâne “Çünki cānum sendedür” okur; Mecma‘daki “hâtem” (mühür) Süleyman imgesini hazırladığı için daha tutarlıdır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar