Bugün Sarıyar adını taşıyan köy, yakın zamana kadar Morami diye anılıyordu ve bu ad, Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'a göre köyde gömülü bir Halvetî şeyhinden gelir. 1845 tarihli temettuat kaydı köyü, Ezinepazar nahiyesinin on dokuz haneli ama hane başına geliri nahiye ortalamasının iki buçuk katını aşan bir köy olarak gösterir; nahiyede boya bitkisi cehrinin yetiştirildiği iki köyden biri de burasıdır. Amasya Merkez ilçesine bağlı Sarıyar'da 2025 sonunda 249 kişi yaşıyordu.

Merâmî Baba ve Morami Adı

Bekir Başalan'ın Amasya yer adları çalışmasındaki Merkez tablosunda Sarıyar'ın eski adı Morami olarak yazılıdır. Yeni ad, Asena Yalnız'ın incelemesine göre "sarı" sıfatı ile uçurum biçimindeki, çevresi açık yer anlamına gelen "yar" sözcüğünden kurulmuş bir sıfat tamlamasıdır; eski adla bir ses bağı yoktur. Eski adın kaynağına dair tek açıklama Yasar'ın Amasya Tarihi'ndedir. Yasar, Amasya'nın güney taraflarını kaplayan ve merkezi Ezinepazar olan Öz nahiyesini anlatırken Halvetî şeyhlerinden "eş-Şeyh Merâmî Baba"nın, adıyla anılan "Merâmî Köyü"nde gömülü olduğunu yazar. Morami biçimi bu adın halk ağzında aldığı şekil olarak okunabilir; Yasar şeyhin hayatı ya da yaşadığı dönem hakkında başka bilgi vermez.

Morami adı, Amasya'nın batısındaki bugünkü Bağlarüstü köyünün eski adı olan Moramul ile kolayca karışır. Başalan iki köyü ayrı ayrı gösterir. 1845 kayıtları da ikisinin ayrı yerler olduğunu açıkça ortaya koyar: Sevincer köyünde mülkü bulunanların listesinde "Moramul karyesi"nden İmamoğlu Ahmed ile "Morami karyesi"nden Hacı Osman ve Kethüda Veysel ayrı ayrı yazılmıştır. Bu yüzden Yasar'ın Moramul'a ilişkin anlattıkları (Emîr Âmûl'ün çiftliği, kale dizdarlarının zeameti, Moramullu aile) bu sayfada kullanılmamıştır. 1530 tarihli Karaman ve Rûm muhasebe defterinin köy dizininde ise Morami ya da Merâmî biçiminde bir ada rastlanmamıştır.

1845'te Morami Karyesi

Tayfun Soydal'ın Ezinepazar nahiyesinin temettuat defterleri üzerine hazırladığı tez, Morami karyesine ait ayrı bir defterde 19 hane bulur; hane başına beş kişi kabulüyle nüfus 95 dolayında hesaplanır. Hane reislerinden 17'si rençber olarak yazılmıştır; birer sığırtmaç ve danacı da vardır. Kayıtlı lakaplar arasında Kethüdaoğlu, İsmail Kethüdaoğlu, Kara Alioğlu, Abacıoğlu, Bekiroğlu, İlyasoğlu, Çolakoğlu, Karagözoğlu, Çulhaoğlu, İmamoğlu ve Keleşoğlu bulunur.

Köyün toprağı hane sayısına göre geniştir: 471,5 dönüm ekili ve 474 dönüm ekilmeyen tarla ile 24,5 dönüm üzüm bağı, toplam 970 dönüm. Bu, hane başına 51 dönümü aşan bir paya karşılık gelir. Hasatta 134,5 kile buğday ve 78,5 kile arpa yazılmıştır. Hayvan varlığı 639 baş küçükbaş, 87 baş büyükbaş ve 16 yük ve binek hayvanından oluşur; küçükbaştan elde edilen yıllık gelir 2.967 kuruştur. Köyün toplam geliri 20.977 kuruş olarak hesaplanmıştır. Hane başına düşen 1.104 kuruş, nahiye ortalaması olan 424 kuruşun iki buçuk katını geçer. Vergü-yi mahsusa olarak köyden 2.110 kuruş istenmiştir; hane başına düşen vergi de öşür vergisi de nahiye ortalamasının üzerindedir.

Defterin belki en ayırt edici kaydı cehridir. Cehri, meyvesinden sarı-yeşil bir boya elde edilen ve ipekli ile pamuklu kumaşların boyanmasında kullanılan bir bitkidir. Soydal, Ezinepazar nahiyesinde cehrinin yalnız Morami ve Abacı köylerinde yetiştirildiğini saptar. Morami'de 1 numaralı hanede kayıtlı Kethüdaoğlu İbrahim'in cehriden 99 kuruş, 15 numaralı hanede kayıtlı Kelmeoğlu Cuma'nın ise 252 kuruş hasılatı yazılmıştır.

Komşular ve Dışarıdan Mülk Sahipleri

Morami'de toprağı olup başka yerde oturanların listesi, köyün çevresini de gösterir. Listedeki kişilerin büyük çoğunluğu Tatar karyesindendir; Karaahmedoğlu Hüseyin, Sofuoğlu Mehmed, Kulecioğlu Ali, Köleoğlu Mehmed ve Saniye Hatun ile Ayşe Hatun gibi yirmiyi aşkın Tatarlının köyde birer ikişer dönümlük tarlaları vardır. Bunların yanında İlyas, Yenice, Keşlik, Üfte (bugünkü Sarımeşe), Abacı ve Kızılca-i Sagir karyelerinden de mülk sahipleri yazılmıştır. Uzaktan gelen bir ad da vardır: Tokat'ın Zile kazasına bağlı Sancı karyesinde oturan Molla Osman'ın Morami'de iki dönümlük bir üzüm bağı bulunmaktadır. Soydal ayrıca başka yerde oturanlara ait 60 sağmal keçi, 90 yoz keçi ve 60 oğlağın Morami'de kayıtlı olduğunu belirtir. Tatar ile Üfte'nin bugün Ezinepazar çevresindeki köyler arasında bulunması, Morami'nin de Amasya'nın güneyinde, bu köylerin yakınında olduğunu destekler.

Bugünkü Durum

2023 il çevre raporundaki köy içme suyu envanterinde Sarıyar'ın şebekesi 1993 yılında kurulmuş, bir kaynaktan beslenen bir sistem olarak yer alır; köy için yılda ortalama 8.249 metreküp su çekilmekte, su "sulu" yani yeterli sayılmaktadır. Açıklama sütununda "2017 yapıldı" notu vardır; neyin yapıldığını çizelge belirtmez. Köye bağlı Ova Mahallesi'nin ayrı şebekesi 2012'de kurulmuştur; hem kaynak hem kuyu suyu kullanır ve terfi ile çalışır. Envanterde bu mahalle için gösterilen nüfus 161'dir.

Nüfus

Sarıyar, kayıt serisinin başladığı 2007 ve 2008'de 552 kişilik bir köydü. Sonraki yıllarda nüfus hızla azaldı; 2013'teki 538'lik ani yükseliş tek yıllık kaldı ve sayı ertesi yıl 444'e indi. 2020'de 328, 2023'te 272 kişi kaydedildi. 2025'te köyde 123 erkek ve 126 kadın olmak üzere 249 kişi yaşıyordu; on sekiz yılda köy nüfusunun yarısından fazlası kaybolmuştur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

  • Bekir Başalan, "Amasya İlinde İsimleri Değiştirilen Yerleşim Yeri Adları Üzerine Bir İnceleme", Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 2024, s. 1382-1391 (s. 1385). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4249891
  • Asena Yalnız, "Amasya İli ve İlçelerinin Renk Adlarıyla Oluşan Yer Adlarının Gramatikal ve Bölgesel İncelemesi", Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (ASOBİD), 12, 2022, s. 133-159 (s. 142). amasya.bel.tr
  • Tayfun Soydal, Temettuât Defterlerine Göre Ezinepazar Nahiyesi'nin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018, s. 6, 25, 31, 34, 36, 38, 40, 47, 50, 52, 54, 56, 59, 62, 80-81, 96-98. https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/37199

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar