Yağcıabdal için elimizdeki ayrıntılı tarih kaydı tek bir defterden gelir, 1845'te Ezinepazar nahiyesinde tutulan temettuat defterinden. Bu tek defterde bile köy dikkatle tanıtılır. O yıl "Yağcı Abdal" diye yazılan köyde 25 hane vardı ve hane reislerinin hemen hepsi ziraatçıydı; nahiyenin en çok sağmal ineği bu köydeydi, hane başına düşen gelir de nahiye ortalamasının epey üstündeydi. Bugün Amasya Merkez ilçesinin köyleri arasında sayılan Yağcıabdal'da 2025 sonunda 366 kişi kayıtlıydı.

Adı

Ad, defterde iki ayrı sözcük olarak geçer, bugün ise bitişik yazılmaktadır. Amasya'daki yer adı değişikliklerini ilçe ilçe gösteren Bekir Başalan tablolarında Yağcıabdal, adı korunan Merkez köyleri arasında yer alır. Adın anlamını ya da köye kimden geçtiğini açıklayan bir kayda rastlanmadı. Aynı nahiyede bugünkü Hasabdal'ın 1845'te "Asi Abdal" diye yazılması, iki köyün adında aynı "abdal" sözünün bulunduğunu gösterir; ancak bu benzerliği bir kişiye ya da topluluğa bağlayan belge yoktur. Kanuni dönemine ait 1530 defterinin yer adları dizini de bu adı taşıyan bir Amasya köyü görünmez: dizindeki tek Yağcı köyü, Amasya livasına ayrılmış sayfaların dışında, Simre-i Taşan nahiyesinde kayıtlıdır.

1845 Temettuat Defteri

Tayfun Soydal, Ezinepazar nahiyesinin temettuat defterlerini incelediği tezinde köyün kaydını ML.VRD.TMT. 12960 numaralı defterde gösterir. 25 hane, köyü nahiyenin yirmi yedi yerleşimi arasında orta sıraya koyar; Soydal'ın tahminî hesabı nüfusu 125 kişi, nahiye nüfusunun yüzde 3,2'si olarak verir. Hane reislerinden 23'ü ziraatçı diye yazılmıştır, kalan iki kişiden biri amelmande, yani çalışamayacak durumda, öteki ise mesleksiz kaydedilmiştir. Ovasaray, İlyas ya da Kızılca-i Kebir gibi neredeyse bütünüyle bahçıvanlardan oluşan köylerin yanında Yağcı Abdal, tarlası ve hayvanıyla geçinen bir yer olarak durur.

Hane reisleri defterde çoğu kez adlarından çok lakaplarıyla anılır. Yağcı Abdal'ın listesinde Kameroğlu, Gözüaçıkoğlu, Öşroğlu, Kürtoğlu, Deli Hüseyinoğlu, Karacaoğlu, Gümüşoğlu, Kapusuzoğlu, Arslanoğlu, Bekaroğlu, Adiloğlu, Kör Hasanoğlu, Himmetoğlu, İbaoğlu, Kara Haliloğlu, Dağcıoğlu, Deligözoğlu, Eyüboğlu, Kadiroğlu ve Battaloğlu lakapları sıralanır. Bu adlardan yalnız Öşroğlu iki hanede tekrarlanır, ötekilerin her biri tek bir aileye aittir.

Toprak ve Hasat

Köy halkının elindeki arazi 579 dönüm tutuyordu. Bunun 201 dönümü ekili, 370 dönümü ekilmemiş tarlaydı; 6,5 dönüm kürüm bağı ile 1,5 dönüm üzüm bağı da yazılmış, dutluk ise hiç kaydedilmemiştir. Ekilmeyen tarlanın ekilene oranı ikiye bire yaklaşır ve tez bunun nedenini köy özelinde tartışmaz. Hane başına düşen pay 23 dönümü biraz aşar. Hasat kayıtlarında 98,5 kile buğday ve 51,5 kile arpa görülür; tahıl toplamı 174,5 kile, hane başına yedi kile kadardır. Köyde oturmayanların da burada toprağı vardı: Soydal'ın başka yerde ikamet eden mülk sahiplerini gösteren tablosunda, biri Amasya'nın Çeribaşı Mahallesi'nden İmamoğlu olan iki kişinin köyde ortaklaşa ektikleri 72 dönüm tarla kayıtlıdır.

Sağmal İnekler ve Beygirler

Defterin köy için en belirgin rakamları hayvanlarla ilgilidir. 213 baş büyükbaşın 128'i sağmal inektir. Nahiyede toplam 820 sağmal inek yazılmıştır ve bunların en kalabalık sürüsü Yağcı Abdal'dadır; ikinci sıradaki Kale karyesinde 93, Asi Abdal'da 73 sağmal inek vardı. Küçükbaş hayvan sayısı 574'tür ve keçi koyundan çok fazladır: 132 sağmal keçi ile 268 yoz keçinin yanında 59 sağmal ve 58 yoz koyun, ayrıca 57 kuzu kaydedilmiştir. Bu hayvanlardan sağlanan yıllık gelir 2.860 kuruş, hane başına 114 kuruş olarak hesaplanmıştır.

Yük hayvanlarında da köy ayrı bir yerde durur. Soydal'ın saptamasına göre nahiyede yalnız 18 beygir yazılmıştır ve bunların 14'ü Yağcı Abdal'dadır; köyde ayrıca üç merkep kayıtlıdır. Beygirler yük taşımakta kullanılırdı; yine de defterde köyden kimse taşımacı ya da kervancı olarak yazılmamıştır.

Gelir ve Vergi

Köyün yıllık toplam geliri 14.848 kuruş yazılmıştır. Hane başına düşen 594 kuruş, nahiyenin 424 kuruşluk ortalamasının belirgin biçimde üstündedir. Vergi tarafında köyden 1.501 kuruş vergü-yi mahsusa, 980,5 kuruş öşür ve 46,5 kuruş ağnam vergisi istenmiş, toplam 2.528 kuruşa, hane başına 101 kuruşa ulaşılmıştır. Soydal defterlerdeki hesap hatalarını sayarken bu köyü de anar: hesaplandığında 1.374,5 kuruş olması gereken vergü-yi mahsusa, deftere 1.501 kuruş olarak geçmiştir. Hane başına düşen öşür miktarıyla da köy, nahiye ortalamasını aşan on bir yerleşimden biridir.

Bugünkü Köy

2023 çevre durum raporundaki köy listesinde Yağcıabdal'ın içme suyu şebekesi 2006 tarihlidir, kaynaktan beslenir ve terfiyle çalışır; köy için yılda ortalama 13.666 metreküp su alınır; tabloda su ve tesis için bir yetersizlik notu yoktur. Aynı listede köye bağlı Alışık, Subaşı (Çat), Doğankaya, Erikli ve Kabaardıç mahallelerinin ayrı ve yine 2006 tarihli şebekeleri yer alır. Bu mahallelerin en kalabalığı 83 kişiyle Erikli, en küçüğü altı kişiyle Doğankaya'dır.

Nüfus serisi 2008'de 603 kişiyle tepeye çıkar, ardından hemen her yıl biraz daha azalır. 2018'de kısa bir yükseliş görülse de 2021'de 403, 2023'te 385 kişiye inilmiş, 2025'te sayı 366'ya düşmüştür. Bu son kayıtta köyde 196 erkek ve 170 kadın yaşıyordu.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar