Yağmur, Amasya'nın batı tarafında, Osmanlı döneminde Geldiklan nahiyesi denen bölgede yer alan, bugün yüz kişiyi bulmayan küçük bir köydür. Nüfusunun azlığına karşın adı Amasya'nın yazılı geçmişinde sık geçer: Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar köyün adını on üçüncü yüzyılın sonunda yaşamış bir Türk beyine bağlar, Osmanlı'nın ilk dönemlerinde kale dizdarlarının zeameti kısmen bu köyün öşründen ödenir, on yedinci yüzyılda ise "Yağmurköylü" lakabıyla anılan bir müderris ve onun soyu Amasya medreselerinde ve mahkemelerinde üç kuşak boyunca görev yapar.

Adın Kaynağı

Yasar, Geldiklan adının Baygeldi Alan'dan bozularak çıktığını anlattığı nahiye bölümünde, oymak büyüklerinin adını taşıdığını düşündüğü yedi köy sayar ve Yağmur bunlardan biridir; aynı dizide Karlı, Akçakoyunlu, Olus ve Doğan gibi komşu adlar da geçer, bu kabilelerin hepsi ona göre Afşar ile Bayındır ulusundan kopmuştur. Birkaç satır sonra Yağmur için daha açık bir açıklama verir: köy, hicrî 690 (1291) dolaylarında ün kazanmış Türk beylerinden Nûreddîn Yağmur Bey'in adıyla anılmıştır ve onun soyundan Nâsıreddîn Mehmed ile Şerefeddîn Mukbil beyler tanınmış kişilerdir. Yasar'ın on dördüncü yüzyıl Amasya emirliğine ilişkin anlatısında "Yağmur Beyzâde" diye anılan bir ailenin üyeleri de görülür: Hacı Kutlu Şah'ın güvendiği Emîr Sâbıkeddîn Ebûbekir ile 762 (1361) sonlarında candar yapılan, kısa süre sonra Mısır'a kaçmak zorunda kalan Sârımeddîn İbrâhim Bey bunlardandır. Yasar bu aileyi köyle ayrıca ilişkilendirmez; adın bir beye dayandığı açıklaması da yalnız onun aktarımıdır. Bekir Başalan'ın adı değiştirilen yerleşimler listesinde Yağmur bulunmaz; köy bilinen en eski adını korumaktadır.

Defterlerde ve Vakıf Kayıtlarında

Kanuni döneminden kalan 937 (1530) tarihli defterin yer adları dizininde "Yağmur k., Geldiklan-âbâd n.: 361" kaydı yer alır. Amasya livasının sayfalarında Yağmur adlı ikinci bir köy görünmez ve nahiye de Yasar'ın köyü yerleştirdiği bölgedir; bu yüzden kaydın bugünkü Yağmur'a ait olması büyük olasılıktır. Dizin, köy için hane ya da vergi bilgisi vermez.

Köyün gelirinin kimlere ayrıldığını iki ayrı kaynak gösterir. Hüsâmeddîn Yasar, Amasya kalesinin dizdarlarından söz ederken Osmanlı döneminin başında kale dizdarı olan Hasan Bey ve ardıllarının zeametlerinin Moramul (bugünkü Bağlarüstü) ve Yağmur köylerinin öşründen alındığını, bu zeametin zamanla 13.000-33.000 akçeye yükseldiğini yazar. Murat Alandağlı'nın hurufat kayıtları üzerine çalışması ise 1576 tarihli tahrir defterine ve sonraki vakıf kayıtlarına dayanarak Geldiklanâbâd'daki Yağmur köyü mâlikânesinin yarısının, kale içindeki Ahi Saadeddin Mahallesi'nde bulunan Ahi Saadeddin Zâviyesi'nin vakfına ayrıldığını gösterir. Zâviye, aynı çalışmanın aktardığına göre, 871 (1466-67) yılında kâtib-i sultânî Sadi Efendi tarafından yaptırılmıştır.

Bizans Dönemine Ait Bir Yazıt

Pontus yazıtlarını toplayan Studia Pontica'nın 1910'da yayımlanan üçüncü cildinde, "Yaghmour-Keuï" adlı bir köyün çeşmesindeki yazıt da yer alır. Yazıtı yayıncılar görmemiş, bir yerlinin çıkardığı kopyadan yararlanmışlardır; Henri Grégoire metni, Selçuklu fethinden hemen önceki on birinci yüzyılın küçük harfli Bizans yazısı olarak tarihler ve "Ve koru, ya Rab, kulların olan imanlı imparatorlarımızı" diye başlayan bir dua olarak okur. Ne var ki yayıncılar köyü yalnız "Amasya'nın batısında" diye tanımlar, yerinin bilinmediğini ve adın kuşkulu olduğunu da not eder. Yazıtın bugünkü Yağmur'a ait olması bu nedenle bir olasılık olarak kalmaktadır.

Yağmurköylü Âlimler

Köyün adını Amasya'da yaşatan asıl kişi el-Hâc İsmâil Efendi'dir. Hüsâmeddîn Yasar'a göre "Amasya'nın batı yakasında Yağmurköyü demekle meşhur karye" halkından Ali'nin oğludur. Amasya'da hafız olmuş, Şeyhü'l-Harem el-Hâc Sinan, Bahşîzâde Fâzıl Yahya ve Müeyyedzâde Pîrî Ahmed efendilerden okumuş, uzun yıllar şehirde ders vermiştir. Safer 1036'da (1626) günlük altmış akçe ile Hızır Paşa Medresesi müderrisi olmuş, emekli olduğu hâlde Zilhicce 1038'de (1629) ölmüştür. Yasar onu fakih, vaiz ve salih bir âlim olarak niteler. Kadızâde Küçük Mehmed Efendi ile birlikte sayılan hocalarından ders alanlar arasında Ayâs Ağa müderrisi Hacı Müderris Ayâs Efendi, Amasya kadısı Kâtibzâde Hasan Efendi gibi adlar vardır. İki kez Amasya müftüsü ve kadısı olan, 1053'te (1643) ölen Sandûkîzâde Abdülcelîl Efendi de hem öğrencisi hem damadıdır.

İsmâil Efendi'nin soyu da ilim yolunda kalmıştır. Oğlu Abdurrahman Efendi kadılık yapmış, onun oğlu İsmâil Efendi (Yağmûrîzâde) 1067'de (1656-57) Yörgüç Paşa, 1070'te (1659-60) Sultan Bayezid medreselerine müderris olmuş, 1071'de Amasya müftüsü, 1078'de Sivas kadısı olarak görev yapıp 1083'te (1672) ölmüştür. Abdurrahman Efendi'nin öteki oğlu Rahmî Mehmed Efendi de kasabalarda kadılık etmiş ve 1091'de (1680) ölmüştür. Köyle doğrudan bağı belirtilen bir başka kişi Halîl Efendi'dir: Yasar'a göre Yağmur Köyü'nden Hasan'ın oğludur, gençliğinde Enderun'da yetişmiş, kitaplarından birini "Halîl bin Hasan Yağmurî" diye imzalamış, Darüssaade ağası Hacı Beşir Ağa döneminde onun kâtibi olmuş, 1143'te (1730-31) Haremeyn muhasebecisi olarak Divan-ı Hümayun hâcegânı arasına girmiştir. 1149'da (1736-37) ölen Halîl Efendi'yi Yasar kâtip, hattat ve ta'lik yazısı yazan biri olarak anar.

Su ve Nüfus

Köye su, İl Özel İdaresi'nin 2006'da kurulmuş şebekesiyle bir kaynaktan ve bir kuyudan gelir. 2023 çevre raporunun köy listesinde bu şebekeden yılda ortalama ancak 1.445 metreküp su alındığı yazılıdır; bu miktar listedeki köylerin büyük çoğunluğundan azdır, tabloda Yağmur'un karşısına "yetersiz" notu düşülmüş, tesisin de yetmediği belirtilmiştir. Aynı tablo köyün nüfusunu 99 olarak verir.

Adrese dayalı kayıtlarda Yağmur'un nüfusu 2007'de 117, ertesi yıl 139'dur; bu, serinin en yüksek değeridir. 2010'da 104'e inen nüfus, 2012'den sonra 95 ile 110 arasında, yüz dolayında dengelenmiştir. 2025 sonunda köyde 54 erkek ve 42 kadın olmak üzere 96 kişi yaşıyordu.

Kronoloji

690 (1291) dolayı: Hüsâmeddîn Yasar'a göre köye adını veren Nûreddîn Yağmur Bey'in ün kazandığı dönem.

871 (1466-67): Köy mâlikânesinin yarısının vakfına ayrılacağı Ahi Saadeddin Zâviyesi yapılır.

1530: 387 numaralı defterde Geldiklan-âbâd nahiyesinde Yağmur köyü kayıtlıdır.

1576: Tahrir defterinde köy mâlikânesinin yarısı Ahi Saadeddin vakfına ayrılmış görünür.

1036 (1626): Yağmurköylü el-Hâc İsmâil Efendi Hızır Paşa Medresesi müderrisi olur; 1038'de (1629) ölür.

1143 (1730-31): Halîl Efendi-Yağmurî Haremeyn muhasebecisi olur.

2006: Köyün içme suyu şebekesi kurulur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar