Yeşilırmak'ın Amasya iline girdiği yerde, il tarım müdürlüğünün nehir suyunu üç ayda bir ölçtüğü istasyon, kayıtlarda Yeşildere köyüne yazılıdır. Amasya Merkez ilçesine bağlı bu küçük köyün adı da yeşil bir dereyi anlatır; ama yazılı kaynaklarda geçmişine ilişkin kayıt yok denecek kadar azdır. Eldeki bilgiler bugünkü idari ve istatistik kayıtlarla, bir de adının dil bilgisi açısından incelenmesiyle sınırlıdır. 2025 sonunda köyde 90 kişi yaşıyordu.

Adı

Asena Yalnız, ildeki köy, mahalle ve sokak adlarından renk sözcüğü taşıyanları dil bilgisi yönünden sınıflandırırken Yeşildere'yi "yeşil" sıfatı ile "küçük akarsu" anlamındaki "dere" adının oluşturduğu bir sıfat tamlaması olarak çözümler. Yalnız, yerin bu adı almasında coğrafi bir etkenin rol oynamış olmasını muhtemel görür ve köyü, yer adlarına yörenin doğal görünüşünün yansıdığı örneklerden biri olarak anar. Aynı yapıdaki Merkez köyleri arasında Sarıalan, Sarıkız, Sarımeşe ve Sarıyar da vardır; ildeki öbür "yeşil" adları ise Merkez'de Yeşilöz, Merzifon'da Yeşilören ile Yeşiltepe ve Taşova'da Yeşilyurt köyleridir. Cumhuriyet döneminde adı değiştirilen Amasya yerleşimlerini Bekir Başalan'ın sıraladığı tabloda Yeşildere'nin adı geçmez. Osmanlı tahrir dizininde, Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın ciltlerinde ve 1845 temettuat çalışmalarında da bu adla bir kayda rastlanmadı; köyün daha eski bir adla kayıtlı olup olmadığı, eldeki belgelerle açıklığa kavuşturulamamaktadır.

Yeşilırmak Kıyısında Bir Ölçüm Noktası

Amasya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün nitrat izleme ağında ilk sırada yer alan "Merkez İlçe Yeşilırmak İl Girişi" istasyonu, çevre durum raporunda köy adı olarak Yeşildere ile gösterilir. Nehrin il dışına çıktığı nokta Taşova'da, Tersakan'ın il girişi Suluova'dadır; Yeşildere ise ırmağın Amasya topraklarına girdiği yerin köyüdür. Yüzey suyundan alınan numuneler üç ayda bir incelenmekte, sonuçlar ulusal nitrat bilgi sistemine işlenmektedir.

Mahalleleri, Suyu ve Nüfusu

Köyün içme suyu şebekesi 1997'de kurulmuştur ve bir kaynaktan beslenir; 2023 raporuna göre yılda ortalama 2.957 metreküp su alındığı ve suyun yettiği belirtilir. Envanter köyün nüfusunu 54 olarak verir. Yeşildere'ye bağlı iki küçük yerleşim, Ahmetkoltuğu ile Karakaya mahalleleri de aynı yıl kurulmuş ayrı şebekelere sahiptir; envanterde Ahmetkoltuğu'nda sekiz, Karakaya'da on bir kişi gösterilir.

TÜİK serisi köyün nüfusunun on üç yıl boyunca neredeyse kesintisiz azaldığını gösterir. 2007'de 151 kişinin kayıtlı olduğu köyde 2013'te sayı 101'e, 2015'te 78'e inmiş, 2020'de 65 ile serinin en düşük değerine ulaşmıştır. 2023'te nüfus birden 125'e yükselir; bu sıçramanın nedeni kaynaklarda açıklanmaz ve sonraki iki yılda sayı yeniden azalarak 2024'te 102'ye, 2025'te 90'a düşer. Son kayıtta köyde 45 erkek ve 45 kadın vardı.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

  • Asena Yalnız, "Amasya İli ve İlçelerinin Renk Adlarıyla Oluşan Yer Adlarının Gramatikal ve Bölgesel İncelemesi", Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (ASOBİD), 12, 2022, s. 133-159 (Yeşildere: s. 142, 152-153).
  • Bekir Başalan, "Amasya İlinde İsimleri Değiştirilen Yerleşim Yeri Adları Üzerine Bir İnceleme", Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 2024, s. 1382-1391 (s. 1385-1386). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4249891

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar