Bugün Yeşilöz adını taşıyan köy, Osmanlı kayıtlarında Girâb ya da Kirab diye geçer. On altıncı yüzyılda bu köyden çıkan bir zaim, Şirvan savaşlarında sancak beyliğine yükselmiş, köyüne bir cami ile bir mektep yaptırıp Girâb malikânesini bu hayratına vakfetmiştir. 1845'te ise Ezinepazar nahiyesine bağlı Kirab karyesinde kırk hane yazılıydı ve nahiye kayıtlarında gayrimüslim olduğu düşünülen tek hane reisi bu köyde oturuyordu. Amasya Merkez ilçesine bağlı Yeşilöz'de 2025 sonunda 206 kişi kayıtlıydı.

Girâb'dan Yeşilöz'e

Bekir Başalan'ın Amasya'da adı değiştirilen yerleşimler üzerine çalışmasında Merkez köyleri tablosunda Yeşilöz'ün eski adı "Girap" olarak verilir. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar aynı köyü "Girâb" diye yazar ve Amasya'nın İnepazar, yani Ezinepazar nahiyesinde gösterir; 1845 temettuat defterinde ise ad "Kirab" biçimindedir. Yeni adı Asena Yalnız, renk adlı yer adları üzerine incelemesinde "yeşil" sıfatıyla "öz" adının oluşturduğu bir sıfat tamlaması olarak çözümler; Yalnız'ın verdiği sözlük anlamları arasında "öz" için "dere, çay" ile "sulak, verimliliği yüksek alan" da vardır. Kanuni dönemi 1530 defterinin yer adları dizininde ise ne Girâb ne de Kirab biçimi Amasya köyleri arasında çıkar.

Girâblı Ahmed Bey

Yasar'ın biyografi ciltlerinde köyle birlikte anılan kişi Ahmed Bey'dir. Yasar onu "Amasya'nın İnepazar nahiyesinde Girâb diye meşhur olan köyden" Mehmed Çavuş'un oğlu olarak tanıtır. Zeamet sahiplerinden olan Ahmed Bey pek çok savaşa katılmış, Şirvan savaşlarında mirlivalığa, yani sancak beyliğine yükselmiş ve 992'de (1584) ölmüştür. Yasar onu yiğit, varlıklı ve dindar bir kişi olarak niteler. Asıl kalıcı izi köyündedir: Girâb karyesinde bir cami ve yanında bir mektep yaptırmış, Girâb malikânesini bu yapıların giderlerine vakfetmiştir. Caminin bugün ayakta olup olmadığına ya da yerine yenisinin yapılıp yapılmadığına ilişkin bir kayda ulaşılamadı.

1845'te Kirab Karyesi

Tayfun Soydal'ın Ezinepazar nahiyesi temettuat defterleri üzerine tezinde köyün kaydı ML.VRD.TMT. 13017 numaralı defterdedir. Kırk hane, Kirab'ı nahiyenin büyük köyleri arasına koyar; tezdeki tahmini nüfus 200 kişi, nahiye nüfusunun yüzde 5,1'idir. Hane reislerinden 38'i ziraatçı, biri rençber olarak yazılmış, bir hane reisi de kizir olarak kaydedilmiştir. Soydal, nahiyedeki 763 hane reisinin adını tek tek incelediğinde yalnız bir kişinin gayrimüslim olduğunu düşünür: Kirab karyesinin 35 numaralı hanesinde oturan Ayvin. Bu kişi dışında nahiyede ve köylerinde gayrimüslim hane reisine rastlanmamıştır.

Köyün lakap listesi uzundur ve bazı aileler birden çok haneye yayılmıştır. Kasımoğlu ile Kocabıyıkoğlu dörder, Bayramoğlu, Devecioğlu ve Baklacıoğlu üçer, Hızıroğlu, Uğurluoğlu, İmamoğlu ve Yazmanoğlu ikişer hanede görülür. Tek hanelik lakaplar arasında Civelekoğlu, Topal Mahmudoğlu, Tosunoğlu, Yaylaoğlu, Çerkesoğlu, Alikayaoğlu, Nameoğlu, Şabanoğlu, Koca Hasanoğlu, Kabaoğlu, Süleymanoğlu, Elifoğlu, Çoban Hasanoğlu ve İbaoğlu vardır.

Köylülerin elindeki 762 dönüm arazinin yarısı ekili, yarısı ekilmemiş tarlaydı; 374'er dönümlük bu iki kalemin yanında yalnız 14 dönüm üzüm bağı yazılmıştır, dutluk ya da kürüm bağı yoktur. Hane başına düşen toprak 19 dönüm kadardır. Hasatta 157,5 kile buğday ve 62,5 kile arpa, toplam 220 kile tahıl kaydedilmiştir. Hayvan varlığında büyükbaş sayısı 263'tür ve bunun 65'i sağmal inektir. Küçükbaş hayvanlar tezin iki tablosunda farklı sayılarla görünür, birinde 720, ötekinde 477; türlere göre ayrıntılı tabloda sürünün büyük bölümünü sağmal ve yoz keçiler ile oğlaklar oluşturur. Yük hayvanı olarak altı kısrak kayıtlıdır.

Köyün yıllık toplam geliri 19.941 kuruş, hane başına 498,5 kuruştur ve nahiye ortalamasının üstünde kalır; bu gelirin 4.805 kuruşu küçükbaş hayvanlardan sağlanmıştır. Vergi olarak 3.769 kuruş vergü-yi mahsusa, 1.167,5 kuruş öşür ve 65,5 kuruş ağnam vergisi istenmiş, toplam 5.002 kuruşa, hane başına 125 kuruşa ulaşılmıştır. Soydal'ın denetiminde vergü-yi mahsusanın doğru hesabı 3.771 kuruş çıkar; defterdeki rakam bundan iki kuruş eksiktir.

Bugünkü Köy

2023 çevre durum raporuna göre köyün içme suyu şebekesi 2002'de kurulmuş, kaynaktan beslenir ve yılda ortalama 8.446 metreküp su sağlar; su yeterli görülmektedir. Köye bağlı İnönü ile Yeşilözçayırı mahallelerinin ayrı şebekeleri 2006 tarihlidir ve envanterde İnönü 17, Yeşilözçayırı 39 kişiyle görünür.

Nüfus 2008'de 293 kişiyle serinin en yüksek değerine ulaştıktan sonra on bir yıl boyunca azalmış ve 2019'da 162'ye inmiştir. Ertesi yıl 195'e çıkan sayı 2023'te 237'yi bulmuş, sonra yeniden gerileyerek 2025'te 206 olmuştur. Son kayıtta köyde 102 erkek ve 104 kadın yaşıyordu.

Kronoloji

992 (1584): Köyünde cami ve mektep yaptırıp Girâb malikânesini vakfeden mirliva Girâblı Ahmed Bey ölür.

1845: Temettuat defterinde Kirab karyesi 40 hane ile kayıtlıdır.

2002: Köyün içme suyu şebekesi kurulur.

2025: Nüfus 206.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

  • Tayfun Soydal, Temettuât Defterlerine Göre Ezinepazar Nahiyesi'nin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018, s. 6, 12, 25, 31, 34, 38, 40, 42, 45, 47, 49-50, 55, 57, 82-83. https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/37199
  • Bekir Başalan, "Amasya İlinde İsimleri Değiştirilen Yerleşim Yeri Adları Üzerine Bir İnceleme", Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 2024, s. 1382-1391 (s. 1386). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4249891
  • Asena Yalnız, "Amasya İli ve İlçelerinin Renk Adlarıyla Oluşan Yer Adlarının Gramatikal ve Bölgesel İncelemesi", Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (ASOBİD), 12, 2022, s. 133-159 (Yeşilöz: s. 142). amasya.bel.tr

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar