Bu uzun havadan bugün elde kalan, bir ad ile yarım okunmuş bir dizeden ibarettir. Ankara Devlet Konservatuvarı'ndan gelen heyet, 1943 yazında Merzifon'da çalıştığı 7 ya da 8 Temmuz'da Âşık Musa Aslan'dan "Acem Ağzı (Yoḫarı Memleket Ağzı)" başlıklı bir parça kaydetmiş, derleme fişine ilk dizesini "Sendeyimiş(?) bu yerlerin hekmeti" diye yazmıştır. Soru işareti fişi okuyan katalogcuya aittir; kelimenin okunuşu belirsizdir. TRT repertuvarına hiç girmemiş olan parçanın notası da, sözlerinin tamamı da yayımlanmış bir kaynakta bulunmuyor.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Yöre: Merzifon (katalogda köşeli parantezle, yani tahminî kayıt yeri olarak)
  • Kaynak kişi: Âşık Musa Aslan; icra da kendisine aittir
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı derleme heyeti (Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen)
  • Derleme tarihi: 7/8 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi, plak 1123/A-1; Kaya kataloğunda sıra 3664
  • Tür: uzun hava (âşık ağzı)
  • Makam, usul: yayımlanmış bir notası olmadığından bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim olarak kaydedilmiştir
  • Kaynak bağlantısı: TRT kaydı yerine, kaydın künyesini veren Celal Volkan Kaya'nın katalog tezi

Sözleri

Katalog, derleme fişinden yalnız parçanın adını ve ilk dizesini aktarır:

Sendeyimiş(?) bu yerlerin hekmeti

"Hekmet", hikmetin ağızdaki söylenişidir; dize kabaca "bu yerlerin hikmeti sende imiş" diye anlaşılabilir, ama ilk kelimenin okunuşu katalogcu için de kesin olmadığından bu anlam bir tahmindir. Sözlerin tamamı da notası da hiçbir yayında bulunamadı. Kayıt, 1943 plaklarıyla birlikte, bugün Hacettepe'nin devlet konservatuvarı bünyesinde bulunan Folklor Arşivi'nde, 1123/A-1 numaralı plak yüzündedir; Kaya, 2014'te arşivin kullanıma kapalı olduğunu ve kataloğu TRT'deki fiş kopyalarından hazırladığını yazar.

Hikâyesi

Parçanın nereden geldiğini anlatan bir yayın yok; elde yalnız adı var ve bu ad iki ayrı yöne işaret eder. "Acem ağzı", İran ve Azerbaycan tarafına bağlanan bir okuyuş tarzını çağrıştırır; parantez içindeki "Yoḫarı Memleket", yani yukarı memleket ağzı ise bir doğu yöresine işaret ediyor olabilir. Musa Aslan'ın Ardahan'da doğup 1925'te Merzifon'a yerleşmiş bir âşık olduğu düşünülürse adın onun getirdiği bir doğu ağzını anlattığı akla gelir; fiş bu konuda bir şey söylemez ve bu bağlantı yalnız bir olasılıktır.

Müzikal Özellikleri

Ezginin makamı, ses alanı ya da yapısı hakkında yayımlanmış bir bilgi bulunmuyor. Katalog onu bir "ağız" olarak adlandırır; âşık geleneğinde bu söz, belli bir yöreye ya da âşığa bağlanan okuyuş ezgisini anlatır. Notası yayımlanmadıkça bundan ötesini söylemek mümkün değildir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Bilinen tek kayıt, Musa Aslan'ın 1943'te heyete okuduğu plaktır. Aynı plak dizisinde ondan hemen önce, onun sesinden "Alaçam Zamahı", "Yalel Samah" ve "Durnalar" kaydedilmiştir; son ikisi TRT repertuvarına Eşimden Ayrıldım Yamandır Halim ve Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar adlarıyla girmiştir. Âşığın hayatı için: Âşık Musa Aslan. Amasya ezgilerinin bütünü ise Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar