Damladere, Hamamözü'nün köylerinden biridir ve bugünkü adının altında Osmanlı belgelerinde izi sürülebilen eski bir yerleşim durur: köy, yakın zamana kadar Dankaza adını taşıyordu. Bu ad on yedinci yüzyılın ortasında Evliya Çelebi'nin yol notlarında, on sekizinci yüzyılda ise Gümüş kazasından Sivas'taki divana gönderilen şikâyetlerde geçer. Şikâyetlerin konusu köy yakınındaki bir caminin bakımsızlığı ve 1752'de köyü basan başıbozuk askerlerdir. 2025 sonuçlarına göre Damladere'de 145 kişi yaşar; belediyenin listesinde muhtarı Ufuk Üzüm olarak görünür.

Dankaza'dan Damladere'ye

Bekir Başalan'ın Amasya yer adları üzerine incelemesinde Hamamözü'nde adı değiştirilen dört yerleşim sayılır ve Damladere'nin eski adı burada Dankaza olarak verilir. Başalan, bu dört addan yalnız Kızılcaören'in eski biçimi hatırlatacak şekilde seçildiğini, ötekilerde ise eski adla ilgisi olmayan yeni bir ad konduğunu belirtir; Dankaza ile Damladere arasında da ses ya da anlam bağı yoktur. Değişikliğin hangi yıl yapıldığı çalışmada yazmaz. Dankaza adının anlamına ve kökenine ilişkin bir açıklamaya da ulaşılamamıştır.

Evliya Çelebi'nin Notu

Gümüşhacıköy'ün resmî tarihçesinde seyyahların ilçeden geçişleri sıralanırken 1647 başlığı altında Evliya Çelebi'den kısa bir parça aktarılır. Evliya, Direkli Bel'den geçip Hacıköyü'ne vardığını, Gümüş kazasında üç gün kaldıktan sonra "150 evli Dankaza'ya" doğru yola çıktığını ve köye beş saatte ulaştığını yazar. Adın Amasya'da başka bir yerleşim için kullanıldığı bilinmez; Hamamözü ile Gümüşhacıköy arasındaki yirmi üç kilometrelik mesafe de beş saatlik yolla örtüşür. Yine de pasaj ikinci elden bir aktarımdan okunmuştur; seyahatnamenin bilimsel neşriyle karşılaştırılması gerekir. Doğruysa, yüz elli hane köyün o yıllarda bugünkü nüfusunun birkaç katını barındırdığını gösterir; bu sayıyı karşılaştırabilecek bir tahrir kaydına ise rastlanmamıştır.

Erkud Camii ve 1752 Baskını

Buket Çelik, 1742-1774 yıllarını kapsayan ilk on iki Sivas Ahkâm-ı Şikâyet Defteri'nde Gümüş kazasına ilişkin 236 hüküm tespit etmiş ve bu hükümlerde adı geçen köyleri bir liste hâlinde vermiştir. Dankaza bu listededir; Hacıköyü, Çepni, Keçiköy, Yemiş, Ovacık ve Çetmi gibi adların arasında yer alır. Çelik, listenin yalnız divana şikâyeti ulaşan köyleri kapsadığını, bu yüzden kazanın bütün köylerini göstermediğini de not eder. Aynı defterlerde Hamamözü bir nahiye adı olarak da geçer.

Dankaza'nın adının geçtiği iki hüküm de aynı yapıyla ilgilidir. Çelik'in aktarımına göre Beyler Çelebi'nin yaptırdığı bir cami, Gümüş kazasında "Dankaza köyü civarındaki Hamamözü isimli mahalde" bulunuyordu ve Erkud Camii diye anılıyordu. Caminin hatibi, mollası, müezzini ve ferraşı yevmiyelerini 1742 dolaylarında Ahi Sinan Vakfı'nın gelirinden, 1750'li yıllarda ise Beyler Çelebi Vakfı'ndan alıyordu. Hükümlerde camide namaz kılan ahalinin dört beş kişiden ibaret olduğu söylenir. 1752'de "kapusuz levendat" denilen başıbozuk askerler köyü basmış ve caminin harap olmasına yol açmıştır; belgelerde yapının namaz kılınamayacak kadar yıkılmaya yüz tuttuğu anlatılır. Çelik, vakfa ilişkin başka bir hükme rastlamadığını belirtir ve vakfın sonraki yıllarda işlevini yitirmiş olabileceğini düşünür.

Bu kayıt Damladere için olduğu kadar ilçe merkezi için de anlamlıdır. Hamamözü'nün köy olarak kuruluşu 1887'ye tarihlenir; oysa hükümler, aynı adın bundan bir buçuk asır önce Dankaza'ya komşu bir mevkiin adı olarak kullanıldığını ve orada küçük bir cemaate hizmet eden bir cami bulunduğunu gösterir. Erkud Camii'nin bugün ayakta olup olmadığı ya da yerinin tam olarak neresi olduğu kaynaklarda belirtilmez.

Nüfus

Damladere, Hamamözü köyleri arasında nüfusunu en ağır kaybeden köylerden değildir. 2007'de 237 olan rakam 2012'de 210'a, 2016'da 178'e iner; 2018'de 190'a çıkar, sonraki beş yıl 171 ile 185 arasında kalır. Sert düşüş son yılda gelir: 2024'teki 176'dan 2025'te 145'e. 2025'te köyde 69 erkek ve 76 kadın kayıtlıdır.

Kronoloji

1647: Gümüşhacıköy tarihçesinde Evliya Çelebi'ye dayandırılan pasajda "150 evli Dankaza" anılır.

1742 dolayı: Dankaza yakınındaki Erkud Camii görevlileri yevmiyelerini Ahi Sinan Vakfı'ndan alır.

1750'ler: Görevlilerin yevmiyeleri Beyler Çelebi Vakfı'ndan ödenir.

1752: Kapusuz levendat köyü basar; cami harap olur.

2025: Köyün nüfusu 145'e iner.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar