Özgün Metin

Ne devrân oldı devrân Han Muhammed
Kim oldı Rûm'a hem cân Muhammed
Anuñ eyyâm-ı devlet zamânında
Ziyâde oldı hem edyân Muhammed
Bu Âl-i 'Osmân'uñ ol serveridür
Beyânı hem yidi 'unvân Muhammed
Sekizinci okundı Bâyezîd Han
Yidi yir ma'mûr itdi ân Muhammed

Günümüz Türkçesiyle

1. Ne devrandı Han Muhammed'in devranı; Muhammed (Han) Rum'a can oldu.

2. Onun devletinin günlerinde Muhammed (Peygamber)'in dini de ziyade oldu.

3. O, bu Osmanoğullarının başıdır; yedi unvanın açıklaması da Muhammed'dir.

4. Sekizinci olarak Bayezid Han okundu; Muhammed o an yedi yeri mamur etti.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bir Velîler Listesi

Yazara bu kez, "İy dervîş" diye seslenilerek, Osmanoğulları zamanında âlim ve derviş bulunup bulunmadığı sorulur. Cevap uzun bir listedir ve her padişahın devrindeki ulemayı ve fukarayı sayar. Ertuğrul zamanında Baba İlyas Dîvâne ve halifesi Koçum Seydî anılır; Baba İlyas'ın Amasya ile ilişkisi sitedeki sayfasında anlatılır. Osman zamanında Tursun Fakı, Baba Muhlis ve Edebalı vardır. Orhan zamanında Dâvud-ı Kayserî, Tâceddîn-i Kürdî, yazarın "'Âşık Paşam hazreti" diye andığı, soyundan geldiği Âşık Paşa, Giyüklü Baba, Yûnus Emre, Şeyh Tapduk Emre, Ahi Evren ve Karaca Ahmed Sultan sayılır. Sonraki devirlerde Şemseddîn-i Fenârî, Seyyid Muhammed-i Buhârî, Hacı Bayram, Ahmed-i Gûrânî, Akşemseddin, Hüsrev, Hocazâde gibi adlar gelir. Fatih devrinde fukaradan Şeyh Abdüllatîf-i Makdisî de anılır.

Yedi Unvan

Övgü Fatih'in devrinden Bayezid'e geçer. İlk iki beyitte "Muhammed" adı bir söz oyunuyla kullanılır: Han Muhammed Rum'a can olmuş ve onun günlerinde Muhammed'in, yani Peygamber'in dini ziyade olmuştur. Üçüncü beyitte Fatih Osmanoğullarının başı olarak anılır ve "yidi 'unvân", yedi unvan, onunla açıklanır. Dördüncü beyitte Bayezid Han'ın "sekizinci" olarak okunduğu söylenir. Bu "yedi" ve "sekiz" sayıları neşirdeki aktarımda Fatih'in yedinci, Bayezid'in sekizinci padişah olmasıyla açıklanır; hutbede okunan adlar sırasına bir işaret olarak da anlaşılabilir. Son mısranın tam anlamı kapalıdır. Aidiyet konusunda bu beyitler için de aynı çekince geçerlidir: bulundukları bölüm neşirde sonraki eklemeler arasında sayılır. İlk üç beyitte her ikinci mısra "Muhammed" adıyla biter.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 570 (çeviriyazı metin, bâb 170).