Hocasının damadı olan Şeyhzâde Mehmed Efendi, XVII. yüzyıl Amasya'sında hem Mehmed Paşa Tekkesi'nin şeyhliğini hem de aynı adı taşıyan caminin vaizliğini üstlenmişti. Halvetî şeyhi Abdullah Efendi'nin oğluydu ve 1087 (1676-77) yılında öldü. Bezmî mahlasıyla şiir söylediği ve ilahiler yazdığı bilinir, fakat bunlardan hiçbiri bugüne ulaşmamıştır. Hakkında bildiklerimiz, Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın Amasya Tarihi'nin yedinci cildine yazdığı birkaç satırdan ibarettir; bu satırların açıklamalı bir okuması Bezmî Mehmed Efendi-Şeyhzâde adını taşır.

Kaynaktaki Madde

Bezmî Mehmed Efendi-Şeyhzâde Amasyalıdır. Amasya meşâyih-i kirâmından eş-Şeyh Abdullah Halvetî mahdûmudur. Şeyh Ya'kûbzâde Mustafa Efendi'nin halka-i tedrîsinde ikmâl-i tahsîl ederek dâmâdı ve ba'dehû Mehmed Paşa Tekkesi şeyhi ve câmii vâ'izi olduğu hâlde 1087'de vefât etdi. Âlim, vâ'iz, sâlih, şâir, bir zât idi. İlâhiyâtı var idi.

Anlamı şudur: Amasyalıdır. Amasya'nın büyük şeyhlerinden Şeyh Abdullah Halvetî'nin oğludur. Şeyh Ya'kûbzâde Mustafa Efendi'nin ders halkasında öğrenimini tamamladı, onun damadı oldu; ardından Mehmed Paşa Tekkesi'nin şeyhi ve aynı adlı caminin vaizi iken 1087'de öldü. Âlim, vaiz, iyi huylu ve şair bir kişiydi. İlahileri vardı.

E-kitapta bu maddenin satırları arasına, "Zâhid lakâbıyle eş'âr ve ilâhiyâtı vardır" diye başlayan bir dipnot düşer. Dipnot, aynı sayfadaki Memi Dedezâde Burhâneddîn İbrâhim Efendi'nin maddesine aittir; sayfa düzeni yüzünden Bezmî'nin metninin ortasına yerleşmiştir. Bezmî ile ilgisi yoktur.

Hayatı

Babası "eş-Şeyh Abdullah Halvetî" diye anılır; Hüsameddin onun hangi tekkede şeyhlik ettiğini belirtmez. "Şeyhzâde" lakabı, Mehmed Efendi'nin bir şeyh oğlu olarak tanındığını gösterir. Doğum tarihi bilinmez.

Hocası Şeyh Ya'kûbzâde Mustafa Efendi, Halvetî şeyhi Şerefeddîn Ya'kûb Efendi'nin soyundan gelen ve "Şeyh Ya'kûbzâdeler" diye anılan ailenin, Hüsameddin'e göre en ünlü iki kişisinden biriydi. Sultan Bayezid Medresesi müderrisi iken 1039 Muharreminde (Ağustos 1629) Amasya müftüsü oldu, 1045'te (1636) bu görevden alındı. Amasya'nın tezkirecisi Abdî Efendi de öğrenimini aynı hocanın yanında tamamlamıştı; Bezmî ile Abdî Efendi böylece aynı ders halkasından geçmiş olur. Bezmî, hocasının kızıyla evlenip damadı oldu. Hüsameddin cümlesinde damatlıktan hemen sonra şeyhliği sayar: bu sıralama, Mehmed Paşa Tekkesi şeyhliğinin aile ve evlilik yoluyla el değiştiren bir makam olabileceğini düşündürür, fakat kaynak bunu açıklamaz.

Mehmed Paşa Tekkesi, Mehmed Paşa Camii'nin güney tarafında yol üzerindeydi; Mehmed Paşa onu 890'da (1485) Halvetî büyüklerinden Habîb-i Karamânî için yaptırmış ve vakıflarını düzenlemişti. Hüsameddin'in andığı başka Mehmed Paşa Tekkesi şeyhlerinde de tekke şeyhliği ile cami vaizliği bir arada görülür; Bezmî'nin iki görevi birlikte taşıması bu düzene uyar. Şeyhliğe ne zaman geçtiği yazılı değildir. Ölümüne kadar bu makamda kaldı.

Amasya ile Bağı

Babası, hocası ve şeyhlik ettiği tekke Amasya'dadır. Hüsameddin de onu Amasyalı diye kaydeder; şehir dışında bulunduğuna dair bir iz yoktur.

Aynı Mahlaslı Şairler

Hüsameddin, Bezmî Mehmed Efendi'den hemen önce Merzifonlu bir başka Bezmî'yi anlatır: Topal Kadı diye tanınan, Ramazânzâde Ahmed Efendi'nin öğrencisi olup birçok kazada kadılık yapan ve 1015 (1606-07) dolaylarında ölen Bezmî Abdullah Efendi. Hüsameddin'in "Kelâmî söylenir ammâ Sükûtî bahş eder altun / Sakın boş sanma Bezmî tınmanın da serveti vardır" beytini nakletmesi, 993 (1585) yılındaki Şâmî Mustafa Bey meclisi bağlamında ve "Merzifônî Bezmî Çelebi" adıyla yapılmıştır; beyit tarih ve memleket bakımından Topal Kadı'ya uyar, Şeyhzâde Mehmed Efendi'ye değil. Merzifon'da derlenmiş bir şiir defterindeki iki "Bezmî" imzalı şiir ise XIX. yüzyıl âşık çevresine yakın düşer; bu konu Merzifon Cönkü'ndeki Bezmî yazısında tartışılmıştır.

Şiiri

İlahileri hakkında elimizdeki tek bilgi, maddenin son cümlesidir: "İlâhiyâtı var idi." Hüsameddin onu şair olarak da anar, ama tek bir mısraını vermez ve Bezmî Mehmed Efendi'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Bir Halvetî şeyhinin ilahileri zikir meclislerinde okunmak için yazılır ve çoğu zaman tekkenin mecmualarında yaşar; Mehmed Paşa Tekkesi'ne ait böyle bir mecmuanın varlığı ise bilinmiyor.

Kronoloji

890 (1485): Mehmed Paşa Tekkesi, Habîb-i Karamânî için yaptırılır.

Muharrem 1039 (Ağustos 1629): Hocası Şeyh Ya'kûbzâde Mustafa Efendi Amasya müftüsü olur.

1045 (1636): Mustafa Efendi müftülükten alınır.

1087 (1676-77): Bezmî Mehmed Efendi, Mehmed Paşa Tekkesi şeyhi iken ölür.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar