Turab Ali hakkında bilinen tek şey, adının bir âşık listesinde geçmesidir. Bu liste Ahmet Ankaralı, Sedat Cin ve Galip Tuncay'ın Gümüşhacıköy üzerine yazdıkları kitaba dayanır ve Amasya'nın Gaziler Ovacığı adıyla anılan yöresinde yetişmiş âşıkları sayar; Şerife Özer ile Mustafa Topal onu 2021'de, Fatih Çelebi 2026'da aktarmıştır. Listedeki adından başka bir kaydına rastlanmamıştır.
Kaynaklarda Adı
Özer ile Topal, Âşık Özlemî üzerine makalelerinde Gaziler Ovacığı âşıklarını geleneğin özüne uygun yetişmiş, usta malı ve kendi eserleriyle halkın sözcüsü olmuş kişiler olarak tanıtır. Amasyalı âşıkların en çok tanınanlarını sayarken "Turab Ali" adını Derviş Edna ile Caferî arasında verirler. Fatih Çelebi Kul Fakir üzerine çalışmasında listeyi aynı sırayla tekrarlar; sitemizdeki Amasya'da âşıklık geleneği yazısı da bu listeye yer verir. Turab Ali'nin ne zaman yaşadığını, hangi köyden geldiğini ya da hangi ustaya bağlandığını kaynaklar söylemez.
Kaynakların Durumu
Başka bir iz bulmak için Gaziler Ovacığı âşıkları üzerine yayımlanmış çalışmalara baktık. Caner Işık'ın Kul Hüseyin, Ali Onar ile Işık'ın Derviş Edna, Necdet Kurt'un Amasya zakirleri üzerine yazıları, Fedai Şahin'in Merzifon ve Gümüşhacıköy zakirlik geleneği tezi ve Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü bu adı anmaz. Listenin dayandığı Ankaralı, Cin ve Tuncay kitabını göremediğimiz için orada daha fazla bilgi bulunup bulunmadığını bilmiyoruz. Şiirlerine ulaşılamamıştır. Adın kendisi de ayırt etmeyi güçleştirir: "Turab", Alevî-Bektaşî şiirinde toprak olmayı, alçakgönüllülüğü anlatan bir sözdür ve "Turabî" gibi benzer mahlaslar yaygındır. Başka kaynaklarda geçen benzer adlar ancak kesin bir bağlantı kurulursa bu âşıkla eşleştirilebilir.
Kaynakça
Akademik çalışmalar
- Şerife Özer, Mustafa Topal, "Âşıklık Geleneği ve Geleneğin Çerağlarından Amasyalı Âşık Özlemî", Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(34), 2021, s. 652-665 (âşık listesi s. 655). https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/62512/869864
Kitaplar
- Fatih Çelebi, "Âşıklık Geleneğinin Temsilcilerinden Kul Fakir'in Eserlerinde 'Dost' Kavramı", Evrim Çağlayan (ed.), Kültür ve Güzel Sanatlar, Karabük: Karabük Üniversitesi Yayınları, 2026, s. 4-5. https://kutuphane.karabuk.edu.tr/yuklenen/dosyalar/1263062026150047.pdf
- Ahmet Ankaralı, Sedat Cin, Galip Tuncay, Dünden Bugüne Gümüşhacıköy, Gümüşhacıköy (Özer ile Topal'ın ve Çelebi'nin aktarımıyla; görülemedi).
Çevrimiçi kaynaklar