Gümüşhacıköy'de 9 Temmuz 1943'te doldurulan 1133 numaralı plakta iki güzelleme vardır ve ikisini iki ayrı okuyucu söylemiştir. A yüzünde Bektaş Yıldız'ın "Gandilli (Güzelleme)"si, B yüzünün sonunda Kazım Aygül'ün okuduğu bu parça durur. Fişe yazılan başlık sözlerin kime ait olduğunu da bildirir: "Güzelleme (Kul Hüseyinden)". İlk dize "Aşkı muhabbetim destim demanda" diye kaydedilmiştir; devamını ve ezgisini veren bir yayın bilinmiyor.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya altında kayıtlı değildir
  • Kaynak kişi: Kazım Aygül; rençber, Gümüşhacıköy'e bağlı Halas köyünden, fişteki doğum yılı rumî 1318 (1902-1903); icracı listesinde çalgısı köşeli parantez içinde saz
  • Derleme yeri ve tarihi: Gümüşhacıköy, 9 Temmuz 1943
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Tür: deyiş (güzelleme)
  • Söz: Kul Hüseyin (fişteki başlığa göre); müzik anonim
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya'nın kataloğu, sıra 3705 (İTÜ Polen); TRT bağlantısı yoktur
  • Arşivdeki yeri: eski konservatuvar Folklor Arşivi, plak 1133/B-2

Sözleri

Aşkı muhabbetim destim demanda

Dizenin başı açıktır: "aşk-ı muhabbetim", yani aşkım ve sevgim. "Destim" Farsça dest kelimesinden "elim" demektir. "Demanda" ise iki ihtimale açıktır. Fişi yazan derleyici "dâmanda", yani "eteğinde" kelimesini kulağına geldiği gibi yazmışsa dize "aşkım, sevgim; elim (sevdiğin) eteğinde" anlamına gelir; bir mürşide ya da sevgiliye bağlanmayı anlatan bir söyleyiş olur. Kelime "dem" ile ilgiliyse anlam başka bir yöne döner. Dizenin geri kalanı bilinmedikçe ikisinden biri seçilemez. Kul Hüseyin'in kim olduğu ve ne zaman yaşadığı katalogda yazmaz; sözlerin tamamı yayımlanmadığından burada ancak fişin verdiği ilk dize aktarılabilir.

Hikâyesi

Başlığın yazılış biçimi, Kul Hüseyin adının nereden geldiğine dair küçük bir ipucu verir. Kaya, fişte şairin adı yazılmayan âşık şiirlerinde mahlası sözlerden okuyup başlığa kendisi eklemiş ve bu eklemeleri köşeli parantezle göstermiştir; Aygül'ün aynı gün okuduğu "Ben de Şu Dünyaya [Pir Sultan Abdal'dan]" böyledir. "Kul Hüseyinden" ise normal parantez içindedir, yani adın fişin kendisinde yazılı olduğu anlaşılıyor. Aynı gezinin başında, 26 Haziran'da Reşadiye'de, "Safa Geldin [Gul Hüseyn'den]" başlıklı bir başka deyiş kaydedilmiştir. İki mahlasın aynı şaire ait olup olmadığı, katalogdaki bilgilerle anlaşılamaz. Güzellemenin nasıl ortaya çıktığı ve Gümüşhacıköy'de hangi ortamda söylendiği ise basılı kaynaklarda geçmez.

Müzikal Özellikleri

Aynı plakta iki güzellemenin bulunması akla ezgi akrabalığını getirir, ama Bektaş Yıldız'ın "Çünki gözel bende meylin yoğumuş" diye başlayan parçasıyla Aygül'ünkü arasında böyle bir ortaklık olup olmadığı bilinmiyor. Ezginin makamı ve usulü de hiçbir yerde kayıtlı değildir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Güzelleme, Aygül'ün o gün heyete okuduğu sekiz parçanın ilkidir ve bu kayıttan başka bilinen bir icrası yoktur. Ardından bir "Mersiye", "Meyrem Oyunu", "Parçalı", "Livana", baş tarafı okunamayan ve "Elinde bıçak yarim" diye süren bir türkü, bir "Kırklar Zamahı" ve Pir Sultan Abdal'ın deyişi gelir. "Meyrem Oyunu" TRT repertuvarına Meryem Suya Gidiyor adıyla girmiştir; repertuvarda Aygül'ün kaynak kişi olarak anıldığı bir türkü daha vardır: Yazı Yazdım Sokuya. Amasya ezgilerinin genel yazısı: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar