AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Âdem Bey-Hâbilzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 14 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Züamâdan Ali Bey’in oğludur. Bu da meşâhîr-i züamâdan olup 988’de Şirvân Muhârebelerinde vefât etdi. [13] Oğulları Hâbil, Kâbil Beylerdir. Kâbil Paşa, Karayazıcı İhtilâlinde beylerbeyi olmuşdu. Hâbilbeyzâde Mûsâ Beydir. Bunlara “Âdemoğulları” dendi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Zeamet sahiplerinden Ali Bey'in oğludur. Bu da tanınmış zeamet sahiplerinden olup 988'de [1580-81] Şirvan savaşlarında öldü. Oğulları Hâbil ve Kâbil Beylerdir. Kâbil Paşa, Karayazıcı isyanında beylerbeyi olmuştu. Hâbil Bey'in oğlu Mûsâ Bey'dir. Bunlara "Âdemoğulları" denildi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • züamâ: zeamet sahipleri; yıllık geliri büyük bir tımar toprağı olan, savaşa atlı götüren sipahiler
  • meşâhîr: ünlüler
  • muhârebe: savaş
  • ihtilâl: isyan, karışıklık
  • beylerbeyi: eyalet valisi

Şirvan Savaşları

Âdem Bey'in öldüğü 988 [1580-81] yılı, 1578'de başlayan Osmanlı-Safevî savaşının (1578-1590) içine düşer. Savaş, Şirvan, Dağıstan ve Gürcistan beylerinin İran baskısı altında Osmanlı'dan yardım istemeleri ve Safevîlerin Amasya Antlaşması'nı bozmasıyla başlamıştır. Lala Kara Mustafa Paşa komutasındaki ordu ve Özdemiroğlu Osman Paşa'nın Şirvan'daki zaferleriyle Osmanlılar aynı yıl bölgede üstünlük kurmuştur. Âdem Bey bu seferlerde zeamet sahibi olarak yer almış ve ölmüştür; hangi muharebede yer aldığı metinde belirtilmez.

Karayazıcı İsyanı ve Kâbil Paşa

Karayazıcı, Urfalı Abdülhalim'in lakabıdır. Amasya sancak beyliği de yapmış olan Abdülhalim, 16. yüzyıl sonlarında başlayan Celâlî isyanlarının ilkini çıkarmıştır. 1603'te taraftarları Amasya'yı yakıp yağmalamış, kentin ileri gelenleri servetleriyle birlikte kral mezarlarına sığınmak zorunda kalmıştır. Kâbil Paşa'nın bu karışıklıkta beylerbeyi olduğu bilgisi Hüsameddin'e dayanır; başka bir kaynakta Kâbil Paşa için ayrı bir kayda rastlanmadı.

Aile adının Âdemoğulları olması ve oğulların Hâbil ile Kâbil olarak adlandırılması, Hz. Âdem'in oğullarının adlarını hatırlatır. Bu bir gözlemdir; adlandırma nedeni metinde belirtilmemiştir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 14–14. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler